Асосий мазмунга ўтиш
Шерзод СабировКардиолог · Аритмолог — Бош саҳифа
Мақолалар

ИКД (кардиовертер-дефибриллятор): нима, кимга керак, зарба бўлса нима қилиш керак

Қурилмалар ва муолажалар · 6 дақиқа ўқиш

ИКД (кардиовертер-дефибриллятор) — тери остига ўрнатиладиган қурилма. EHRA маълумотига кўра, у юрак ритмини доимо кузатади ва ҳаёт учун хавфли қоринча аритмиясини тез импулслар ёки зарба (шок) билан тўхтатади. У шундай аритмияни бошдан кечирган ёки хавфи юқори одамларга керак бўлиши мумкин. Битта зарбадан кейин аҳволингиз яхши бўлса, дам олинг ва шифокорга хабар беринг. Бир неча зарба, кўкрак оғриғи ёки ҳушдан кетишда 103 га қўнғироқ қилинг.

ИКД нима ва унинг қандай турлари бор?

Европа юрак ритми ассоциациясининг (EHRA) беморлар сайтига кўра, ИКД қути (электр схемалари ва энергия манбаи) ҳамда электродлардан, яъни симлардан иборат. EHRA ва NHLBI маълумотига кўра, у икки хавфли ритмга қарши ишлайди. Қоринчалар тахикардиясида юрак жуда тез уради. Қоринчалар фибрилляциясида қоринчалар қон ҳайдаш ўрнига титрайди. Юрак тўхташига айнан шу ритмлар энг кўп олиб келади.

ИКД жамоат жойларидаги автоматик дефибриллятор (АЕД) ёки одатда қисқа муддат кийиладиган дефибриллятор-жилет билан бир хил эмас. EHRA тўрт турини санайди:

  • Бир камерали ИКД: битта электрод.
  • Икки камерали ИКД: иккита электрод.
  • СРТ-Д: учта электрод, ресинхронизация ва дефибрилляцияни бирлаштиради.
  • Тери ости ИКД (S-ICD): қути қўлтиқ соҳасига, электрод тери остига қўйилади. У фақат зарба беради, стимуляция қилмайди, кесмаси эса каттароқ.

Кимга ИКД керак бўлади?

EHRA икки гуруҳни ажратади. Иккиламчи профилактика: одамда ҳаёт учун хавфли қоринча аритмияси аллақачон бўлган, тасдиқланган ёки гумон қилинган. Бирламчи профилактика: бундай аритмия бўлмаган, лекин аниқланган юрак касаллиги ёки баъзан оилада топилган касаллик ёки генетик нуқсон туфайли хавф юқори.

LVEF чап қоринча бир уришда қанча қон ҳайдашини кўрсатади: рақам паст бўлса, юрак кучсизроқ ҳайдайди. NYHA синфи юрак етишмовчилиги кундалик фаолликни қанчалик чеклашини кўрсатади: рақам катта бўлса, чеклов ҳам кўпроқ.

2022 йилги ESC йўриқномасига кўра (ACC ва Ҳеалио баёни), коронар артериялар касаллигида камида 3 ойлик тўғри танланган дори давосига қарамай:

  • NYHA II–III синф ва LVEF 35 % ёки паст бўлса, ИКД тавсия этилади;
  • NYHA I синф ва LVEF 30 % ёки паст бўлса, ИКД кўриб чиқилиши керак.

Коронар касалликда LVEF 40 % ёки паст бўлиб, ўзи тўхтайдиган қоринча тахикардияси бўлса ва электрофизиологик текширувда (ЭФИ, юрак ичидан электр сигналларини текшириш) тахикардия чақирилса, ИКД кўриб чиқилади. Дилатацион ва гипокинетик нодилатацион кардиомиопатияда (юрак мушаги касалликлари) фақат LVEF 35 % га қаралмайди, бошқа хавф омиллари ҳам ҳисобга олинади (ACC: LVEF 50 % дан паст ва камида иккита хавф омили). Бошқа юрак мушаги касалликларида қарорни мутахассис алоҳида мезонлар бўйича қабул қилади.

ИКД қандай ўрнатилади?

EHRA саҳифаларида вақт турлича: ИКД саҳифасида тахминан бир соат, стимулятор саҳифасида одатда 1–2 соат ва ИКД да узоқроқ бўлиши мумкинлиги ёзилган. Одатда маҳаллий оғриқсизлантириш ва тинчлантирувчи дори қўлланади, баъзан умумий наркоз. Ўмров суяги остида, одатда чап томонда, 5–10 см кесма қилинади, жараён рентген назоратида ўтади. Бир неча соат кузатув ва қурилма текширувидан кейин одатда ўша ёки эртаси куни уйга рухсат берилади.

EHRA санайдиган асоратлар: кесма жойида шиш, кўкариш, қон кетиши, инфексия, электроднинг силжиши. 2021 йилги ESC баёнига кўра, ИКД да инфексия оддий стимуляторга қараганда кўпроқ учрайди. Беморлар учун қўлланмаларга кўра, ҳарорат 38,5 °С дан ошса, қурилма устида қизариш ёки шиш, кесмадан суюқлик оқиши ёки оғриқ кучайиши бўлса, шифокорга дарҳол айтинг.

Қўл ҳаракати бўйича манбалар фарқ қилади (EHRA: чеклов керак эмас; Британиядаги NHS: стимулятордан кейин 4–6 ҳафта тирсакни елкадан баланд кўтармаслик), шунинг учун шифокорингиз кўрсатмасига амал қилинг.

ИКД зарба берса нима сезилади ва нима қилиш керак?

NHLBI маълумотига кўра, кам энергияли импулслар одатда оғриқсиз бўлади ва титрашга ўхшайди. Кучли зарба қисқа, лекин оғриқли бўлиши мумкин. Бу жиддий ҳодиса. Зарба хавфли ритмга жавоб бўлиши мумкин, лекин NHLBI маълумотига кўра, юрак тўғри ишлаётганда ҳам бўлиши мумкин, шунинг учун ҳар бир зарба ҳақида шифокорга айтинг.

Қуйидаги тартиб EHRA ва NHLBI тавсияларига асосланган ва 103 рақамига мослаштирилган:

  1. Битта зарба ва аҳволингиз яхши: жароҳат олмаганингизни текширинг, бир неча соат дам олинг.
  2. Ўша ёки эртаси куни шифокорга ёки қурилма ўрнатилган марказга хабар беринг ва кўрсатмаларига амал қилинг.
  3. 24 соат ичида биттадан кўп зарба: шифокор ёки марказ билан жуда тез боғланинг. Биринчисидан бир неча соат кейин иккинчи зарба бўлса, ИКД беморларига ёрдам бера оладиган муассасага боринг.
  4. Қисқа вақтда бир неча зарба, кўкрак оғриғи, нафас қисилиши, ҳушдан кетиш ёки қон суюлтирувчи дори (антикоагулянт) қабул қилаётганда бошга жароҳат: 103 га қўнғироқ қилинг.

Шошилинч ёрдам (103): қисқа вақтда бир неча зарба, кўкрак оғриғи, нафас қисилиши, ҳушдан кетиш ёки қон суюлтирувчи дори фонида бошга жароҳат бўлса — кутиб ўтирманг, 103 га қўнғироқ қилинг.

EHRA 24 соат ичида учтадан кўп зарбани электр бўрони деб атайди. Бунда шифохона, кўпинча вена ичига дори ёки умумий наркоз керак бўлади.

ИКД қанчалик тез-тез текширилади ва батареяси қанча етади?

Манбалар фарқ қилади, шунинг учун шифокорингиз берган жадвалга амал қилинг. EHRA: биринчи текширув 2–12 ҳафтада, кейин одатда йилига бир марта. NHLBI: камида ҳар 6 ойда бир марта.

Батарея муддати ҳам ҳар хил: EHRA ўртача 7–10 йил, NHLBI 5–7 йил дейди. Алмаштириш биринчи имплантациядан соддароқ, электродлар эса фақат яхши ишламаса алмаштирилади. Лекин 2021 йилги ESC/EHRA йўриқномасининг ACC баёнига кўра, алмаштиришда инфексия хавфи юқорироқ.

Хавотир ва зарбани ўчириш ҳақида нимани билиш керак?

NHLBI маълумотига кўра, ИКД билан яшайдиган одамларда хавотир, стресс, тушкунлик ва травмадан кейинги стресс бузилиши бўлиши мумкин, айниқса юрак тўхташи ёки зарбалардан кейин. Бу ҳақда уялмасдан шифокорингизга айтинг.

Касаллик жуда оғир босқичга етиб, ҳаётнинг охири ҳақида гап кеца, бу саволни шифокор билан хотиржам муҳокама қилиш мумкин. NHLBI маълумотига кўра, вена орқали ўрнатилган ИКД ёки СРТ-Д да зарба функсиясини операциясиз ўчириш мумкин, стимуляция эса давом этади.

Кўп сўраладиган саволлар

ИКД оддий кардиостимулятордан нимаси билан фарқ қилади?

EHRA маълумотига кўра, стимулятор юрак жуда секин урганда импулс беради. ИКД эса хавфли тез қоринча ритмларини тез импулслар ёки зарба билан тўхтатади. Вена орқали ўрнатилган ИКД стимулятор вазифасини ҳам бажаради, тери ости S-ICD эса бажармайди.

ИКД юрак тўғри ишлаётганда ҳам зарба бериши мумкинми?

Ҳа. NHLBI маълумотига кўра, бу сим шикастланганда, кучли жисмоний зўриқишда пулс жуда тезлашганда ёки дори ўтказиб юборилганда бўлиши мумкин. Қурилмага мослашиш даврида кўпроқ учрайди. Шунинг учун ҳар бир зарба ҳақида шифокорга айтинг.

ИКД билан машина ҳайдаш ва спорт мумкинми?

EHRA маълумотига кўра, дастлабки ҳафталарда машина ҳайдалмайди, қоидалар эса мамлакатларда кескин фарқ қилади: шифокор ва маҳаллий органлардан сўранг. Спортдан олдин шифокор билан маслаҳатлашинг: EHRA одатда бир-икки ҳафта ичида, кесма текширилгач дейди, лекин кучли жисмоний зўриқиш ҳам зарбага сабаб бўлиши мумкин (NHLBI). Бокс, регби каби кўкракка зарба хавфи бор спорт турларидан сақланинг.

Телефон ИКД ишига таъсир қиладими?

FDA телефон ва смарт соатни қурилмадан камида 15 см узоқда тутишни маслаҳат беради, EHRA телефон учун 15–30 см дейди. Телефонни қурилма устидаги чўнтакда олиб юрманг. Баъзи янги смартфонлардаги кучли магнит қурилма устида тутилса, ИКД нинг айрим функсияларини ўчириб қўйиши мумкин.

Манбалар

Бу умумий маълумот бўлиб, ташхис қўйиш ёки даволаш ўрнини босмайди. Шикоятларингиз бўлса, шифокорга мурожаат қилинг.

Янгиланган: 09/11/2026

ИКД (кардиовертер-дефибриллятор) ўрнатиш+998 97 490 86 75
ҚўнғироқҚабулга ёзилиш