ICD (kardioverter-defibrillyator): nima, kimga kerak, zarba bo‘lsa nima qilish kerak

Qurilmalar va muolajalar · 6 daqiqa o‘qish

ICD (kardioverter-defibrillyator) — teri ostiga o‘rnatiladigan qurilma. EHRA ma’lumotiga ko‘ra, u yurak ritmini doimo kuzatadi va hayot uchun xavfli qorincha aritmiyasini tez impulslar yoki zarba (shok) bilan to‘xtatadi. U shunday aritmiyani boshdan kechirgan yoki xavfi yuqori odamlarga kerak bo‘lishi mumkin. Bitta zarbadan keyin ahvolingiz yaxshi bo‘lsa, dam oling va shifokorga xabar bering. Bir necha zarba, ko‘krak og‘rig‘i yoki hushdan ketishda 103 ga qo‘ng‘iroq qiling.

ICD nima va uning qanday turlari bor?

Yevropa yurak ritmi assotsiatsiyasining (EHRA) bemorlar saytiga ko‘ra, ICD quti (elektr sxemalari va energiya manbai) hamda elektrodlardan, ya’ni simlardan iborat. EHRA va NHLBI ma’lumotiga ko‘ra, u ikki xavfli ritmga qarshi ishlaydi. Qorinchalar taxikardiyasida yurak juda tez uradi. Qorinchalar fibrillyatsiyasida qorinchalar qon haydash o‘rniga titraydi. Yurak to‘xtashiga aynan shu ritmlar eng ko‘p olib keladi.

ICD jamoat joylaridagi avtomatik defibrillyator (AED) yoki odatda qisqa muddat kiyiladigan defibrillyator-jilet bilan bir xil emas. EHRA to‘rt turini sanaydi:

Bir kamerali ICD: bitta elektrod.
Ikki kamerali ICD: ikkita elektrod.
CRT-D: uchta elektrod, resinxronizatsiya va defibrillyatsiyani birlashtiradi.
Teri osti ICD (S-ICD): quti qo‘ltiq sohasiga, elektrod teri ostiga qo‘yiladi. U faqat zarba beradi, stimulyatsiya qilmaydi, kesmasi esa kattaroq.

Kimga ICD kerak bo‘ladi?

EHRA ikki guruhni ajratadi. Ikkilamchi profilaktika: odamda hayot uchun xavfli qorincha aritmiyasi allaqachon bo‘lgan, tasdiqlangan yoki gumon qilingan. Birlamchi profilaktika: bunday aritmiya bo‘lmagan, lekin aniqlangan yurak kasalligi yoki ba’zan oilada topilgan kasallik yoki genetik nuqson tufayli xavf yuqori.

LVEF chap qorincha bir urishda qancha qon haydashini ko‘rsatadi: raqam past bo‘lsa, yurak kuchsizroq haydaydi. NYHA sinfi yurak yetishmovchiligi kundalik faollikni qanchalik cheklashini ko‘rsatadi: raqam katta bo‘lsa, cheklov ham ko‘proq.

2022 yilgi ESC yo‘riqnomasiga ko‘ra (ACC va Healio bayoni), koronar arteriyalar kasalligida kamida 3 oylik to‘g‘ri tanlangan dori davosiga qaramay:

NYHA II–III sinf va LVEF 35 % yoki past bo‘lsa, ICD tavsiya etiladi;
NYHA I sinf va LVEF 30 % yoki past bo‘lsa, ICD ko‘rib chiqilishi kerak.

Koronar kasallikda LVEF 40 % yoki past bo‘lib, o‘zi to‘xtaydigan qorincha taxikardiyasi bo‘lsa va elektrofiziologik tekshiruvda (EFI, yurak ichidan elektr signallarini tekshirish) taxikardiya chaqirilsa, ICD ko‘rib chiqiladi. Dilatatsion va gipokinetik nodilatatsion kardiomiopatiyada (yurak mushagi kasalliklari) faqat LVEF 35 % ga qaralmaydi, boshqa xavf omillari ham hisobga olinadi (ACC: LVEF 50 % dan past va kamida ikkita xavf omili). Boshqa yurak mushagi kasalliklarida qarorni mutaxassis alohida mezonlar bo‘yicha qabul qiladi.

ICD qanday o‘rnatiladi?

EHRA sahifalarida vaqt turlicha: ICD sahifasida taxminan bir soat, stimulyator sahifasida odatda 1–2 soat va ICD da uzoqroq bo‘lishi mumkinligi yozilgan. Odatda mahalliy og‘riqsizlantirish va tinchlantiruvchi dori qo‘llanadi, ba’zan umumiy narkoz. O‘mrov suyagi ostida, odatda chap tomonda, 5–10 sm kesma qilinadi, jarayon rentgen nazoratida o‘tadi. Bir necha soat kuzatuv va qurilma tekshiruvidan keyin odatda o‘sha yoki ertasi kuni uyga ruxsat beriladi.

EHRA sanaydigan asoratlar: kesma joyida shish, ko‘karish, qon ketishi, infeksiya, elektrodning siljishi. 2021 yilgi ESC bayoniga ko‘ra, ICD da infeksiya oddiy stimulyatorga qaraganda ko‘proq uchraydi. Bemorlar uchun qo‘llanmalarga ko‘ra, harorat 38,5 °C dan oshsa, qurilma ustida qizarish yoki shish, kesmadan suyuqlik oqishi yoki og‘riq kuchayishi bo‘lsa, shifokorga darhol ayting.

Qo‘l harakati bo‘yicha manbalar farq qiladi (EHRA: cheklov kerak emas; Britaniyadagi NHS: stimulyatordan keyin 4–6 hafta tirsakni yelkadan baland ko‘tarmaslik), shuning uchun shifokoringiz ko‘rsatmasiga amal qiling.

ICD zarba bersa nima seziladi va nima qilish kerak?

NHLBI ma’lumotiga ko‘ra, kam energiyali impulslar odatda og‘riqsiz bo‘ladi va titrashga o‘xshaydi. Kuchli zarba qisqa, lekin og‘riqli bo‘lishi mumkin. Bu jiddiy hodisa. Zarba xavfli ritmga javob bo‘lishi mumkin, lekin NHLBI ma’lumotiga ko‘ra, yurak to‘g‘ri ishlayotganda ham bo‘lishi mumkin, shuning uchun har bir zarba haqida shifokorga ayting.

Quyidagi tartib EHRA va NHLBI tavsiyalariga asoslangan va 103 raqamiga moslashtirilgan:

Bitta zarba va ahvolingiz yaxshi: jarohat olmaganingizni tekshiring, bir necha soat dam oling.
O‘sha yoki ertasi kuni shifokorga yoki qurilma o‘rnatilgan markazga xabar bering va ko‘rsatmalariga amal qiling.
24 soat ichida bittadan ko‘p zarba: shifokor yoki markaz bilan juda tez bog‘laning. Birinchisidan bir necha soat keyin ikkinchi zarba bo‘lsa, ICD bemorlariga yordam bera oladigan muassasaga boring.
Qisqa vaqtda bir necha zarba, ko‘krak og‘rig‘i, nafas qisilishi, hushdan ketish yoki qon suyultiruvchi dori (antikoagulyant) qabul qilayotganda boshga jarohat: 103 ga qo‘ng‘iroq qiling.

Shoshilinch yordam (103): qisqa vaqtda bir necha zarba, ko‘krak og‘rig‘i, nafas qisilishi, hushdan ketish yoki qon suyultiruvchi dori fonida boshga jarohat bo‘lsa — kutib o‘tirmang, 103 ga qo‘ng‘iroq qiling.

EHRA 24 soat ichida uchtadan ko‘p zarbani elektr bo‘roni deb ataydi. Bunda shifoxona, ko‘pincha vena ichiga dori yoki umumiy narkoz kerak bo‘ladi.

ICD qanchalik tez-tez tekshiriladi va batareyasi qancha yetadi?

Manbalar farq qiladi, shuning uchun shifokoringiz bergan jadvalga amal qiling. EHRA: birinchi tekshiruv 2–12 haftada, keyin odatda yiliga bir marta. NHLBI: kamida har 6 oyda bir marta.

Batareya muddati ham har xil: EHRA o‘rtacha 7–10 yil, NHLBI 5–7 yil deydi. Almashtirish birinchi implantatsiyadan soddaroq, elektrodlar esa faqat yaxshi ishlamasa almashtiriladi. Lekin 2021 yilgi ESC/EHRA yo‘riqnomasining ACC bayoniga ko‘ra, almashtirishda infeksiya xavfi yuqoriroq.

Xavotir va zarbani o‘chirish haqida nimani bilish kerak?

NHLBI ma’lumotiga ko‘ra, ICD bilan yashaydigan odamlarda xavotir, stress, tushkunlik va travmadan keyingi stress buzilishi bo‘lishi mumkin, ayniqsa yurak to‘xtashi yoki zarbalardan keyin. Bu haqda uyalmasdan shifokoringizga ayting.

Kasallik juda og‘ir bosqichga yetib, hayotning oxiri haqida gap ketsa, bu savolni shifokor bilan xotirjam muhokama qilish mumkin. NHLBI ma’lumotiga ko‘ra, vena orqali o‘rnatilgan ICD yoki CRT-D da zarba funksiyasini operatsiyasiz o‘chirish mumkin, stimulyatsiya esa davom etadi.

Ko‘p so‘raladigan savollar

ICD oddiy kardiostimulyatordan nimasi bilan farq qiladi?

EHRA ma’lumotiga ko‘ra, stimulyator yurak juda sekin urganda impuls beradi. ICD esa xavfli tez qorincha ritmlarini tez impulslar yoki zarba bilan to‘xtatadi. Vena orqali o‘rnatilgan ICD stimulyator vazifasini ham bajaradi, teri osti S-ICD esa bajarmaydi.

ICD yurak to‘g‘ri ishlayotganda ham zarba berishi mumkinmi?

Ha. NHLBI ma’lumotiga ko‘ra, bu sim shikastlanganda, kuchli jismoniy zo‘riqishda puls juda tezlashganda yoki dori o‘tkazib yuborilganda bo‘lishi mumkin. Qurilmaga moslashish davrida ko‘proq uchraydi. Shuning uchun har bir zarba haqida shifokorga ayting.

ICD bilan mashina haydash va sport mumkinmi?

EHRA ma’lumotiga ko‘ra, dastlabki haftalarda mashina haydalmaydi, qoidalar esa mamlakatlarda keskin farq qiladi: shifokor va mahalliy organlardan so‘rang. Sportdan oldin shifokor bilan maslahatlashing: EHRA odatda bir-ikki hafta ichida, kesma tekshirilgach deydi, lekin kuchli jismoniy zo‘riqish ham zarbaga sabab bo‘lishi mumkin (NHLBI). Boks, regbi kabi ko‘krakka zarba xavfi bor sport turlaridan saqlaning.

Telefon ICD ishiga ta’sir qiladimi?

FDA telefon va smart soatni qurilmadan kamida 15 sm uzoqda tutishni maslahat beradi, EHRA telefon uchun 15–30 sm deydi. Telefonni qurilma ustidagi cho‘ntakda olib yurmang. Ba’zi yangi smartfonlardagi kuchli magnit qurilma ustida tutilsa, ICD ning ayrim funksiyalarini o‘chirib qo‘yishi mumkin.

Manbalar

Bu umumiy ma’lumot bo‘lib, tashxis qo‘yish yoki davolash o‘rnini bosmaydi. Shikoyatlaringiz bo‘lsa, shifokorga murojaat qiling.

Yangilangan: 09/11/2026

ICD (kardioverter-defibrillyator) o‘rnatish +998 97 490 86 75