Радиочастотали абляция (РФА): қачон керак, қандай ўтади, хавфлари

МедлинеПлус маълумотига кўра, абляция ритм муаммосига сабаб бўлаётган кичик юрак тўқимасида чандиқ ҳосил қилади. Радиочастотали усул иссиқликдан, криоабляция эса совуқдан фойдаланади. Қайси бири танланиши ритм турига боғлиқ. Муолажа катетер, яъни қон томири орқали юракка юбориладиган ингичка эгилувчан асбоб ёрдамида қилинади.

МедлинеПлус қуйидаги ҳолатларни санайди:

• АВНРТ: бўлмачалар ва қоринчалар орасидаги электр тугуни ичида сигнал айланиб юрадиган тахикардия;
• қўшимча электр йўллари, жумладан WPW синдроми (юракда ортиқча сигнал йўли бўлади);
• бўлмачалар фибрилляцияси;
• бўлмачалар флаттери;
• қоринча тахикардияси: юракнинг пастки камераларидан бошланадиган тез ритм.

ESC йўриқномаларининг очиқ баёнларида учта ҳолат бор:

• Суправентрикуляр тахикардия. 2019 йилги ESC йўриқномасининг ACC баёнига кўра, қайта кириш (сигнал ҳалқа бўйлаб айланади) ва кўпчилик ўчоқли (сигнал бир нуқтадан бошланади) аритмияларда абляция хавф ва фойдани батафсил муҳокама қилгач биринчи навбатда таклиф қилиниши керак.
• Бўлмачалар фибрилляцияси. 2024 йилги ESC/EACTS йўриқномаси шарҳига кўра, келиб-кетадиган (пароксизмал) турида катетер абляцияси мос одамлар учун биринчи танловлардан бири, лекин ҳар бир беморга қилинмайди.
• Қоринча аритмиялари. 2022 йилги ESC йўриқномасининг ACC баёнига кўра, белги берадиган идиопатик (сабаби топилмаган) қоринча тахикардиясида ва қоринчаларнинг маълум жойларидан бошланадиган, белги берадиган экстрасистолияда (қўшимча уришларда) биринчи танлов.

Бу мажбурий дегани эмас. Қарорни сиз шифокор билан бирга қабул қиласиз.

МедлинеПлус барча дорилар, жумладан қонни суюлтирувчи дорилар ҳақида айтишни, шамоллаш ёки иситма бўлса хабар беришни маслаҳат беради. Одатда ярим тундан кейин ейиш ва ичиш мумкин эмас. Муолажа шундай ўтади:

1. Тинчлантирувчи дори берилади, бўйин, қўл ёки чов соҳасидаги тери оғриқсизлантирилади.
2. Катетер қон томири орқали юракка юборилади, шифокор уни жонли рентген тасвирида кузатади.
3. Электродлар (сигнални сезадиган қисмлар) муаммоли жойни аниқлайди.
4. Энергия берилиб, кичик чандиқ ҳосил қилинади.

Дори юборилганда қисқа ачишиш, юракнинг тезроқ ёки кучлироқ уриши, бош енгил айланиши, энергия берилганда ачишиш сезилиши мумкин.

Давомийлиги манбаларда фарқ қилади: МедлинеПлус 4 соат ёки ундан кўпроқ дейди. Бўлмачалар фибрилляцияси абляцияси учун Британиядаги Соутҳамптон касалхонаси варақаси 2–4 соат, Ворсестершире касалхонаси варақаси тахминан 3–4 соат деб ёзади. Ворсестершире варақасига кўра, бунда одам одатда маҳаллий оғриқсизлантириш ва тинчлантирувчи дори билан уйғоқ бўлади, баъзан умумий беҳушлик қўлланади.

МедлинеПлус маълумотига кўра, катетер жойига босим қўйилади, камида 1 соат, баъзан 5–6 соатгача ётиб турилади. Уйга шу куни ёки эртасига кетилади, олиб кетадиган одам керак. Кейинги 2–3 кунда чарчоқ, кўкракда симиллаш, юрак уриши ўтиб кетиши ёки тез нотекис уриш бўлиши мумкин.

Соутҳамптон варақасига кўра, одатда уйга чиққач кундалик ишларга қайтилади, бир неча кун кучанмаслик ва оғир кўтармаслик керак.

МедлинеПлус кам учрайдиган асоратларни ҳам санайди: қон кетиши, қон лахталари, артерия ёки клапан шикастланиши, юрак тож артерияси шикастланиши, қизилўнгач ва бўлмача орасида оқма (тешик), тампонада (юрак атрофида қон йиғилиб, уни сиқиб қўйиши), инфаркт, вагус (ички аъзолар ишида қатнашадиган) ёки френиқ (нафас мушаги диафрагмани бошқарадиган) нерв шикастланиши.

Қуйидаги рақамлар эски ёки битта марказ маълумотлари, яъни бугунги натижани аниқ кўрсатмайди. Шахсий баҳони шифокор беради.

• Счиллингнинг 2002 йилги шарҳи (Ҳеарт журнали). Муваффақият 95–99 %, асоратлар 1 % дан кам. Муаллифнинг ўзи маълумотларнинг бир қисми эскирган бўлса кераклигини ёзган. Юрак блокадаси (сигнал қоринчаларга ўтмай қолиши) хавфи: АВНРТда 0,9 %, юрак тўсиғи яқинидаги қўшимча йўлда 0,5 %, чап томондаги қўшимча йўлда 0,1 % дан кам.
• Санадиан Жоурнал оф Сардиологй, 2007. Битта марказнинг 14 йиллик, 5330 беморлик тажрибаси. Муолажадан дарҳол кейинги муваффақият АВНРТда 99 %, қўшимча йўл ёки флаттерда 92 %. Умумий асоратлар гуруҳга қараб 1,06 % дан 2,1 % гача.

Бу рақамлар Британия касалхоналари варақаларидан олинган мисоллар, шахсий баҳони шифокор беради. Ворсестершире варақаси абляцияни бутунлай даволаш деб эмас, фибрилляцияни йўқотиш ёки анча камайтириш усули деб тушунтиради.

• Натижа. Ворсестершире: муваффақият фибрилляция тури ва бошқа касалликларга боғлиқ, 50 % дан тахминан 80 % гача. Тахминан 30 % одамга иккинчи абляция керак бўлади.
• Дастлабки ҳафталар. Ворсестершире: биринчи ҳафталардаги фибрилляция муваффақияцизлик дегани эмас. Соутҳамптон: кўпчиликда белгилар йўқолиши учун тахминан уч ой керак, натижа бўлмаса, муолажа такрорланиши мумкин.
• Антикоагулянт (қонни суюлтирувчи дори). 2024 йилги ESC йўриқномасига кўра, абляциядан кейин хавфдан қатъи назар камида 2 ой давом этади. Соутҳамптон варақаси муолажадан олдинги тўрт ҳафтада доза қолдирмаслик муҳимлигини айтади.
• Хавфлар (Ворсестершире). Ўлим 0,1 % гача (1000 тадан 1); инсулт тахминан 1 %; юрак атрофига қон кетиб, суюқликни чиқарадиган найча (дренаж) керак бўлиши тахминан 1 % (Соутҳамптон: 1–2 %); қон томири шикастланиши 1 % гача; френиқ нерв шикастланиши 0,5 %; юрак электр тизими шикастланиб, кардиостимулятор керак бўлиши тахминан 500 тадан 1.