Юрак қурилмалари: пейсмекер, ИКД ва СРТ-Д нимаси билан фарқ қилади?

Пейсмекер (юрак стимулятори) юрак жуда секин урганда унга электр сигнали беради. ИКД (кардиовертер-дефибриллятор) ҳаёт учун хавфли тез ритмни тўхтатади. СРТ қоринчалар ишини мувофиқлаштиради: СРТ-П фақат стимуляция қилади, СРТ-Д эса дефибрилляция ҳам қилади. EHRA беморлар сайтига кўра, фарқ қурилманинг вазифаси ва электродлар сонида. Қайси қурилма кераклигини шифокор сиз билан бирга ҳал қилади.

Пейсмекер, ИКД, СРТ-П ва СРТ-Д жадвалда қандай фарқ қилади?

EHRA беморлар сайтига (myrhythmdevice.org) кўра, бу қурилмалар икки қисмдан иборат. Генератор — батарея ва электрон схема жойлашган кичик металл қутича. Электрод — генераторни юрак билан боғлайдиган ингичка, изоляцияланган сим.

Қурилма	Нима қилади	Электрод	Одатий сабаб
Бир камерали стимулятор	Секин юракка сигнал беради	1 та	Секин ритм, масалан, бўлмачалар фибрилляциясида
Икки камерали стимулятор	Бўлмача ва қоринчани мувофиқлаштиради	2 та	АВ блокада
ИКД	Хавфли тез ритмни тўхтатади	1–2 та	Хавфли қоринча аритмияси бўлган ёки хавфи юқори
СРТ-П	Икки қоринчани мувофиқлаштиради	2–3 та	Юрак етишмовчилиги
СРТ-Д	Мувофиқлаштиради ва шок беради	3 та	Юрак етишмовчилиги ва хавфли аритмия хавфи

Бўлмача — юракнинг юқори камераси, қоринча — пастки камераси. АВ блокада — сигнал бўлмачадан қоринчага ўтмай қолиши. Жадвал умумий тасаввур беради, аниқ қарорни мутахассис қилади.

Кардиостимулятор (пейсмекер) кимга керак бўлиши мумкин?

EHRA маълумотига кўра, кардиостимулятор ритмни доим кузатиб туради ва фақат юрак жуда секин урганда сигнал беради. У синус брадикардиясида (ритмни бошлайдиган синус тугуни секин ишлаганда) ва АВ блокадада керак бўлиши мумкин.

• Бир камерали: битта электрод. Сигнал синус тугунидан бошланиб, лекин секин бўлса, электрод ўнг бўлмачага қўйилади. Ритм секин ва синус тугунидан бошланмаса, масалан, бўлмачалар фибрилляциясида, ўнг қоринчага қўйилади.
• Икки камерали: иккита электрод, ўнг бўлмача ва ўнг қоринчада. АВ блокадада қўлланилади ва бу икки камерани мувофиқлаштиради.

Имкон бўлса, аввал сабаб бартараф этилади, масалан, ритмни секинлаштираётган дори тўхтатилади; буни шифокор ҳал қилади. Стимулятор бу имконсиз ёки етарли бўлмаганда керак бўлиши мумкин. 2021 йилги ESC/EHRA йўриқномасининг ACC баёнига кўра, секин ритм аниқланган ҳар бир одамга стимулятор керак эмас.

ИКД нима қилади ва у кимга керак?

ИКД (имплантация қилинадиган кардиовертер-дефибриллятор) ритмни доим кузатади. EHRA маълумотига кўра, ҳаёт учун хавфли қоринча аритмиясини у тез стимуляция ёки шок (қисқа электр зарбаси) билан тўхтатади. Бундай ритмлар — қоринча тахикардияси (юрак жуда тез уради) ва қоринча фибрилляцияси (қоринчалар қон ҳайдаш ўрнига титрайди). Вена орқали қўйиладиган ИКД оддий стимулятор каби секин юракка сигнал ҳам бера олади.

EHRA икки ҳолатни ажратади:

• Иккиламчи профилактика: одамда хавфли қоринча аритмияси тасдиқланган ёки гумон қилинган.
• Бирламчи профилактика: бундай аритмия бўлмаган, лекин аниқланган юрак касаллиги туфайли, баъзан оилада топилган касаллик ёки генетик ўзгариш туфайли хавф юқори.

Аниқ мезонлар касаллик турига боғлиқ, уларни мутахассис баҳолайди.

СРТ-П ва СРТ-Д нима учун керак?

Юрак етишмовчилигида қоринчалар бир вақтда қисқармай қолиши мумкин ва бу симптомларни кучайтириши мумкин. Бунинг сабаби Гис тутами чап оёқчаси блокадаси, яъни юрак ичидаги сигнал йўлларидан бирининг тўсилиши бўлиши мумкин.

EHRA маълумотига кўра, дорилар етарли бўлмаган айрим оғир ҳолатларда СРТ (ресинхронизация терапияси) керак бўлиши мумкин. У ўнг ва чап қоринчани мувофиқлаштиради, шунда ҳар бир уриш самаралироқ бўлади.

СРТ-П («бивентрикуляр стимулятор») фақат стимуляция қилади. СРТ-Д эса учта электрод билан ресинхронизацияни дефибрилляция билан бирлаштиради. Танлов хавфли аритмия хавфига боғлиқ ва уни мутахассис ҳал қилади.

2021 йилги ESC/EHRA йўриқномасининг ACC баёнига кўра, СРТ симптомли юрак етишмовчилигида синус ритми, LVEF ≤ 35 %, QRS ≥ 150 мс ва Гис тутами чап оёқчаси блокадаси бўлса тавсия этилади. LVEF чап қоринча бир уришда қанча қон ҳайдашини кўрсатади, QRS эса ЭКГдаги тўлқин.

Электродсиз стимулятор, S-ICD, АЕД ва камзул: булар ўша қурилмаларми?

Йўқ, номлари ўхшаш бўлса ҳам, булар бошқа нарсалар:

• Электродсиз (леадлесс) стимулятор: фақат генератор, сон венаси орқали ўнг қоринчага қўйилади. У фақат шу камерани бир камерали стимуляция қилиш керак бўлганлар учун.
• S-ICD (тери ости ИКД): қутиси қўлтиқ остига яқин жойда, электроди тери остида. Фақат шок беради, стимуляция қилмайди, кесмаси каттароқ.
• АЕД: жамоат жойларидаги автоматик дефибриллятор. Уни махсус тайёргарлиги йўқ одам ҳам ишлата олади.
• Кийиладиган дефибриллятор камзули: одатда қисқа муддатга кийилади.

Қурилма қандай танланади ва қачон шошилинч ёрдам керак?

2021 йилги ESC/EHRA йўриқномасининг ACC баёнига кўра, қарор биргаликда қабул қилинади: далиллар, индивидуал хавф ва фойда, сизнинг хоҳишингиз ва даволаш мақсадлари ҳисобга олинади. Шу баёнга кўра, инфексия СРТ ёки ИСДда оддий стимуляторга қараганда кўпроқ учрайди. Қурилмани алмаштириш ва янгилаш амалиётларида ҳам у кўпроқ учрайди.

Шошилинч ёрдам (103): кучли кўкрак оғриғи, кучли нафас қисилиши ёки ҳушдан кетиш бўлса, шунингдек, ИКД қисқа вақтда бир неча марта кучли шок берса — кутиб ўтирманг, 103 га қўнғироқ қилинг.

Шифокорга бериш мумкин бўлган саволлар:

• Менга қайси қурилма ва нима учун тавсия этиляпти?
• Даволашнинг бошқа йўли борми?
• Ўрнатилгандан кейин қандай текширувлар керак бўлади?

Кўп сўраладиган саволлар

Пейсмекер ва ИКД бир хил қурилмами?

Йўқ. EHRA маълумотига кўра, пейсмекер юрак жуда секин урганда сигнал беради, ИКД эса ҳаёт учун хавфли тез ритмни тўхтатади. Вена орқали қўйиладиган ИКД стимулятор вазифасини ҳам бажара олади, пейсмекер эса шок бермайди.

Бир камерали ва икки камерали стимулятор нимаси билан фарқ қилади?

Бир камерали стимуляторда битта электрод бор, у ўнг бўлмача ёки ўнг қоринчада туради. Икки камерали стимуляторда иккита электрод бор ва улар бу икки камерани мувофиқлаштиради. EHRA маълумотига кўра, икки камерали тур АВ блокадада қўлланилади.

СРТ-П ва СРТ-Д орасидаги фарқ нима?

Иккаласи ҳам юрак етишмовчилигида қоринчалар ишини мувофиқлаштиради. СРТ-П фақат стимуляция қилади, СРТ-Д эса шок ҳам бера олади. Танлов хавфли аритмия хавфига боғлиқ ва уни мутахассис ҳал қилади.

Батарея қанча хизмат қилади?

Манбалар турлича ёзади. Стимулятор: EHRA 7–10 йил, NHS 6–7 йил. ИКД: EHRA ўртача 7–10 йил, NHLBI 5–7 йил. СРТ-Д кўпинча тезроқ алмаштирилади, NHLBI тахминан 4 йилни кўрсатади. Сизнинг қурилмангиз ҳақида шифокор айтади.

Қурилма қўйилгандан кейин қандай текширувлар бўлади?

Манбалар бу ерда ҳам фарқ қилади. EHRA: биринчи текширув 2–12 ҳафтада, кейин одатда йилига бир марта. NHS (стимулятор): тахминан 6 ҳафта, 3–6 ой, кейин камида 12 ойда бир марта. NHLBI (ИКД): камида 6 ойда бир марта. Ўз шифокорингиз жадвалига амал қилинг.

Манбалар

• EHRA (myrhythmdevice.org): пейсмекер қандай ишлайди
• EHRA: пейсмекер турлари
• EHRA: пейсмекер қачон керак
• EHRA: ИКД қандай ишлайди
• EHRA: ИКД турлари
• EHRA: ИКД қачон керак
• ACC: 2021 ESC/EHRA юрак стимуляцияси йўриқномаси
• NHS: пейсмекер ўрнатиш
• NHLBI: дефибрилляторлар
• NHLBI: ИКД билан ҳаёт

Бу умумий маълумот бўлиб, ташхис қўйиш ёки даволаш ўрнини босмайди. Шикоятларингиз бўлса, шифокорга мурожаат қилинг.