Radiochastotali ablyatsiya (RFA): qachon kerak, qanday o‘tadi, xavflari

MedlinePlus ma’lumotiga ko‘ra, ablyatsiya ritm muammosiga sabab bo‘layotgan kichik yurak to‘qimasida chandiq hosil qiladi. Radiochastotali usul issiqlikdan, krioablyatsiya esa sovuqdan foydalanadi. Qaysi biri tanlanishi ritm turiga bog‘liq. Muolaja kateter, ya’ni qon tomiri orqali yurakka yuboriladigan ingichka egiluvchan asbob yordamida qilinadi.

MedlinePlus quyidagi holatlarni sanaydi:

• AVNRT: bo‘lmachalar va qorinchalar orasidagi elektr tuguni ichida signal aylanib yuradigan taxikardiya;
• qo‘shimcha elektr yo‘llari, jumladan WPW sindromi (yurakda ortiqcha signal yo‘li bo‘ladi);
• bo‘lmachalar fibrillyatsiyasi;
• bo‘lmachalar flatteri;
• qorincha taxikardiyasi: yurakning pastki kameralaridan boshlanadigan tez ritm.

ESC yo‘riqnomalarining ochiq bayonlarida uchta holat bor:

• Supraventrikulyar taxikardiya. 2019 yilgi ESC yo‘riqnomasining ACC bayoniga ko‘ra, qayta kirish (signal halqa bo‘ylab aylanadi) va ko‘pchilik o‘choqli (signal bir nuqtadan boshlanadi) aritmiyalarda ablyatsiya xavf va foydani batafsil muhokama qilgach birinchi navbatda taklif qilinishi kerak.
• Bo‘lmachalar fibrillyatsiyasi. 2024 yilgi ESC/EACTS yo‘riqnomasi sharhiga ko‘ra, kelib-ketadigan (paroksizmal) turida kateter ablyatsiyasi mos odamlar uchun birinchi tanlovlardan biri, lekin har bir bemorga qilinmaydi.
• Qorincha aritmiyalari. 2022 yilgi ESC yo‘riqnomasining ACC bayoniga ko‘ra, belgi beradigan idiopatik (sababi topilmagan) qorincha taxikardiyasida va qorinchalarning ma’lum joylaridan boshlanadigan, belgi beradigan ekstrasistoliyada (qo‘shimcha urishlarda) birinchi tanlov.

Bu majburiy degani emas. Qarorni siz shifokor bilan birga qabul qilasiz.

MedlinePlus barcha dorilar, jumladan qonni suyultiruvchi dorilar haqida aytishni, shamollash yoki isitma bo‘lsa xabar berishni maslahat beradi. Odatda yarim tundan keyin yeyish va ichish mumkin emas. Muolaja shunday o‘tadi:

1. Tinchlantiruvchi dori beriladi, bo‘yin, qo‘l yoki chov sohasidagi teri og‘riqsizlantiriladi.
2. Kateter qon tomiri orqali yurakka yuboriladi, shifokor uni jonli rentgen tasvirida kuzatadi.
3. Elektrodlar (signalni sezadigan qismlar) muammoli joyni aniqlaydi.
4. Energiya berilib, kichik chandiq hosil qilinadi.

Dori yuborilganda qisqa achishish, yurakning tezroq yoki kuchliroq urishi, bosh yengil aylanishi, energiya berilganda achishish sezilishi mumkin.

Davomiyligi manbalarda farq qiladi: MedlinePlus 4 soat yoki undan ko‘proq deydi. Bo‘lmachalar fibrillyatsiyasi ablyatsiyasi uchun Britaniyadagi Southampton kasalxonasi varaqasi 2–4 soat, Worcestershire kasalxonasi varaqasi taxminan 3–4 soat deb yozadi. Worcestershire varaqasiga ko‘ra, bunda odam odatda mahalliy og‘riqsizlantirish va tinchlantiruvchi dori bilan uyg‘oq bo‘ladi, ba’zan umumiy behushlik qo‘llanadi.

MedlinePlus ma’lumotiga ko‘ra, kateter joyiga bosim qo‘yiladi, kamida 1 soat, ba’zan 5–6 soatgacha yotib turiladi. Uyga shu kuni yoki ertasiga ketiladi, olib ketadigan odam kerak. Keyingi 2–3 kunda charchoq, ko‘krakda simillash, yurak urishi o‘tib ketishi yoki tez notekis urish bo‘lishi mumkin.

Southampton varaqasiga ko‘ra, odatda uyga chiqqach kundalik ishlarga qaytiladi, bir necha kun kuchanmaslik va og‘ir ko‘tarmaslik kerak.

MedlinePlus kam uchraydigan asoratlarni ham sanaydi: qon ketishi, qon laxtalari, arteriya yoki klapan shikastlanishi, yurak toj arteriyasi shikastlanishi, qizilo‘ngach va bo‘lmacha orasida oqma (teshik), tamponada (yurak atrofida qon yig‘ilib, uni siqib qo‘yishi), infarkt, vagus (ichki a’zolar ishida qatnashadigan) yoki freniq (nafas mushagi diafragmani boshqaradigan) nerv shikastlanishi.

Quyidagi raqamlar eski yoki bitta markaz ma’lumotlari, ya’ni bugungi natijani aniq ko‘rsatmaydi. Shaxsiy bahoni shifokor beradi.

• Schillingning 2002 yilgi sharhi (Heart jurnali). Muvaffaqiyat 95–99 %, asoratlar 1 % dan kam. Muallifning o‘zi ma’lumotlarning bir qismi eskirgan bo‘lsa kerakligini yozgan. Yurak blokadasi (signal qorinchalarga o‘tmay qolishi) xavfi: AVNRTda 0,9 %, yurak to‘sig‘i yaqinidagi qo‘shimcha yo‘lda 0,5 %, chap tomondagi qo‘shimcha yo‘lda 0,1 % dan kam.
• Canadian Journal of Cardiology, 2007. Bitta markazning 14 yillik, 5330 bemorlik tajribasi. Muolajadan darhol keyingi muvaffaqiyat AVNRTda 99 %, qo‘shimcha yo‘l yoki flatterda 92 %. Umumiy asoratlar guruhga qarab 1,06 % dan 2,1 % gacha.

Bu raqamlar Britaniya kasalxonalari varaqalaridan olingan misollar, shaxsiy bahoni shifokor beradi. Worcestershire varaqasi ablyatsiyani butunlay davolash deb emas, fibrillyatsiyani yo‘qotish yoki ancha kamaytirish usuli deb tushuntiradi.

• Natija. Worcestershire: muvaffaqiyat fibrillyatsiya turi va boshqa kasalliklarga bog‘liq, 50 % dan taxminan 80 % gacha. Taxminan 30 % odamga ikkinchi ablyatsiya kerak bo‘ladi.
• Dastlabki haftalar. Worcestershire: birinchi haftalardagi fibrillyatsiya muvaffaqiyatsizlik degani emas. Southampton: ko‘pchilikda belgilar yo‘qolishi uchun taxminan uch oy kerak, natija bo‘lmasa, muolaja takrorlanishi mumkin.
• Antikoagulyant (qonni suyultiruvchi dori). 2024 yilgi ESC yo‘riqnomasiga ko‘ra, ablyatsiyadan keyin xavfdan qat’i nazar kamida 2 oy davom etadi. Southampton varaqasi muolajadan oldingi to‘rt haftada doza qoldirmaslik muhimligini aytadi.
• Xavflar (Worcestershire). O‘lim 0,1 % gacha (1000 tadan 1); insult taxminan 1 %; yurak atrofiga qon ketib, suyuqlikni chiqaradigan naycha (drenaj) kerak bo‘lishi taxminan 1 % (Southampton: 1–2 %); qon tomiri shikastlanishi 1 % gacha; freniq nerv shikastlanishi 0,5 %; yurak elektr tizimi shikastlanib, kardiostimulyator kerak bo‘lishi taxminan 500 tadan 1.