Invaziv EFI: yurakni elektrofiziologik tekshirish qanday o‘tadi?

EFI yurak ishini boshqaradigan elektr signallarini tekshiradi. “Invaziv” degani asbob tana ichiga kiritiladi degani. Elektrod signalni sezadigan ingichka sim, kateter esa qon tomiri orqali yurakka yuboriladigan ingichka egiluvchan asbob.

MedlinePlus ma’lumotiga ko‘ra, EFI quyidagilar uchun kerak bo‘lishi mumkin:

• aritmiya (yurak ritmi buzilishi) belgilarini tekshirish;
• ma’lum aritmiya yurakning qayeridan boshlanishini aniqlash;
• eng mos davoni tanlash;
• kelajakdagi xavfni, ayniqsa to‘satdan yurak o‘limi xavfini baholash;
• dori ritmni nazorat qilayotganini ko‘rish;
• kardiostimulyator yoki ICD (kardioverter-defibrillyator) kerakligini aniqlash.

2022 yilgi ESC yo‘riqnomasining ACC bayoniga ko‘ra, EFI ayrim bemorlarda xavfni baholash uchun ishlatiladi. Masalan, yurak toj tomirlari kasalligi, 40 % yoki undan past otish fraksiyasi (chap qorincha bir urishda chiqaradigan qon ulushi) va o‘zi to‘xtaydigan qisqa qorincha taxikardiyasi birga bo‘lganda. Ayrim kardiomiopatiyalar (yurak mushagi kasalliklari) va sarkoidozda (a’zolarda yallig‘lanish tugunchalari paydo bo‘ladigan kasallik) ham shunday.

MedlinePlus quyidagilarni aytadi:

• tekshiruvdan oldin 6–8 soat hech narsa yemang va ichmang;
• dorilaringizni kardiolog bilan gaplashmasdan o‘zgartirmang;
• odatda tinchlantiruvchi dori beriladi;
• sizni uyga olib ketadigan odamni oldindan kelishib qo‘ying.

Tekshiruv ablyatsiyaga o‘tishi mumkin bo‘lgani uchun, MedlinePlus ablyatsiya sahifasidagi maslahatlar ham foydali: barcha dorilar, jumladan qonni suyultiruvchi dorilar haqida ayting; shamollash yoki isitma bo‘lsa, xabar bering.

MedlinePlus bosqichlarni shunday tasvirlaydi:

1. Shifoxona laboratoriyasida chov yoki bo‘yin sohasi, ba’zan ikkalasi, tozalanadi va og‘riqsizlantiriladi.
2. Shu joyga ingichka o‘tkazgich naychalar (sheath) qo‘yiladi.
3. Ular orqali elektrodlar yurakka yuboriladi, shifokor yo‘lni harakatlanuvchi rentgen tasvirida kuzatib boradi.
4. Yurakning elektr signallari yozib olinadi.
5. Noodatiy ritm manbasini topish uchun signal yoki dori bilan shu ritm ataylab chaqirilishi mumkin.

Odam uyg‘oq bo‘ladi. Kateter kiradigan joyda bosim sezilishi, yurak ba’zan urishni o‘tkazib yuborayotgandek yoki tez urayotgandek tuyulishi mumkin.

MedlinePlus ma’lumotiga ko‘ra, EFI 1 soatdan bir necha soatgacha davom etadi. Ablyatsiya qo‘shilsa, vaqt uzayishi mumkin, bu yerda manbalar farq qiladi: MedlinePlus ablyatsiya sahifasida 4 soat yoki undan ko‘proq, Britaniyadagi Southampton kasalxonasi varaqasida bo‘lmachalar fibrillyatsiyasi ablyatsiyasi uchun 2–4 soat yozilgan.

MedlinePlus bu tekshiruvni ko‘pchilik hollarda juda xavfsiz deb ataydi, lekin xavf butunlay yo‘q emas. U quyidagilarni sanaydi:

• aritmiyalar;
• qon ketishi;
• qon laxtalari va ularning qon tomirini berkitishi (emboliya);
• yurak tamponadasi, ya’ni yurak atrofida qon yig‘ilib, uni siqib qo‘yishi;
• infarkt;
• infeksiya;
• vena shikastlanishi;
• qon bosimining pasayishi;
• insult.

Bu ro‘yxat shunday bo‘lishi mumkin degani, sizda albatta bo‘ladi degani emas. Shaxsiy xavfingizni shifokor yurak holatingizga qarab aytadi.

MedlinePlus ma’lumotiga ko‘ra, noodatiy natija quyidagilarga ishora qilishi mumkin:

• bo‘lmachalar fibrillyatsiyasi yoki flatteri;
• yurak blokadasi: signal bo‘lmachalardan qorinchalarga o‘tmay qoladi;
• sinus tuguni zaifligi sindromi: yurakning tabiiy ritm boshlovchisi yaxshi ishlamaydi;
• supraventrikulyar taxikardiya;
• qorincha fibrillyatsiyasi va qorincha taxikardiyasi;
• WPW sindromi: yurakda qo‘shimcha elektr yo‘li bo‘ladi.

Tekshiruv paytining o‘zida kateter ablyatsiyasi yoki kardiostimulyator o‘rnatilishi mumkin. Ablyatsiya (radiochastotali ablyatsiya, RFA, uning bir turi) ritm muammosiga sabab bo‘lgan kichik yurak to‘qimasida chandiq hosil qiladi. Shuning uchun oldindan so‘rab qo‘ying: sabab topilsa, ablyatsiya shu seansda qilinadimi?

Agar ablyatsiya qilingan bo‘lsa, MedlinePlus ablyatsiya sahifasiga ko‘ra, kateter joyiga bosim qo‘yiladi, kamida 1 soat, ba’zan 5–6 soatgacha yotib turiladi, uyga shu kuni yoki ertasiga ketiladi. Keyingi 2–3 kunda charchoq, ko‘krakda simillash, yurak urishi o‘tib ketishi yoki tez notekis urish bo‘lishi mumkin.

Darsliklardagi tavsifga ko‘ra, qizilo‘ngach orqali (transezofageal) EFIda elektrod qizilo‘ngachga kiritiladi va yurak ichiga kirmasdan bo‘lmachalarni rag‘batlantiradi hamda yozib oladi; u kamroq invaziv, lekin yurak ichidan o‘tkaziladigan tekshiruvning o‘rnini bosmaydi.