CRT va CRT-D: yurak yetishmovchiligida resinxronizatsiya terapiyasi

Qurilmalar va muolajalar · 6 daqiqa o‘qish

CRT (resinxronizatsiya terapiyasi) — yurak yetishmovchiligida o‘ng va chap qorinchani bir maromda ishlatadigan qurilma. CRT-P faqat stimulyatsiya qiladi, CRT-D esa xavfli aritmiyada zarba (shok) ham beradi. 2021 yilgi ESC/EHRA yo‘riqnomasining ACC bayoniga ko‘ra, u alomatli yurak yetishmovchiligida, sinus ritmida, chap qorincha otish fraksiyasi (LVEF) 35 % yoki past, QRS 150 ms yoki undan ko‘p va Gis tutami chap oyoqchasi blokadasi bo‘lganda tavsiya etiladi; ayrim boshqa holatlarda ko‘rib chiqiladi.

Dissinxroniya nima va yurak yetishmovchiligida nega muhim?

EHRA bemorlar saytiga ko‘ra, yurak yetishmovchiligida qorinchalar bir vaqtda emas, turli vaqtda qisqarishi mumkin. Bu dissinxroniya deyiladi, u alomatlarni kuchaytirishi mumkin. Sababi Gis tutami chap oyoqchasi blokadasi bo‘lishi mumkin: bunda elektr signali chap qorinchaga kechikib yetadi.

EHRA sanaydigan belgilar: nafas qisilishi, holsizlik, bosh aylanishi, yurak urishini sezish, to‘piq va oyoqlarning shishi, yo‘tal. Dorilar yetarli bo‘lmagan ayrim og‘ir holatlarda CRT kerak bo‘lishi mumkin. U o‘ng va chap qorinchani muvofiqlashtiradi.

CRT-P va CRT-D farqi nimada?

CRT-P (biventrikulyar stimulyator) faqat stimulyatsiya qiladi. EHRA ma’lumotiga ko‘ra, unda ikki yoki uchta elektrod bo‘ladi: o‘ng qorincha, chap qorincha va o‘ng bo‘lmacha. Bo‘lmachalar fibrillyatsiyasida bo‘lmacha elektrodi qo‘yilmaydi.

CRT-D uchta elektrodli qurilma bo‘lib, resinxronizatsiya bilan birga defibrillyatsiya ham qiladi, ya’ni xavfli qorincha ritmlarini zarba bilan to‘xtata oladi.

Tanlov xavfli aritmiya xavfiga bog‘liq. Bu qarorni mutaxassis siz bilan birga qabul qiladi, chunki har bir odamning holati boshqacha.

CRT va CRT-D kimga tavsiya etiladi?

Yo‘riqnomadagi uch atama sodda qilib aytganda shunday:

LVEF: chap qorincha bir urishda qancha qon haydashini ko‘rsatadi.
QRS: EKG dagi to‘lqin, uning kengligi millisekundlarda (ms) o‘lchanadi.
NYHA: yurak yetishmovchiligi kundalik faollikni qanchalik cheklashini ko‘rsatadigan sinf; raqam katta bo‘lsa, cheklov ham ko‘proq.

2021 yilgi ESC/EHRA yo‘riqnomasining ACC bayoniga ko‘ra, CRT alomatli yurak yetishmovchiligida, sinus ritmida (yurakning oddiy ritmi), LVEF 35 % yoki past, QRS 150 ms yoki undan ko‘p va chap oyoqcha blokadasi bo‘lganda tavsiya etiladi.

Quyidagi hollarda esa ko‘rib chiqilishi kerak:

QRS 130–149 ms va chap oyoqcha blokadasi;
blokada boshqa turda, lekin QRS 150 ms yoki undan ko‘p;
NYHA III–IV sinf, bo‘lmachalar fibrillyatsiyasi va QRS 130 ms yoki undan ko‘p, agar ikkala qorincha ham stimulyatsiyani qabul qilishi ta’minlansa.

Bo‘lmachalar fibrillyatsiyasi tufayli ikkala qorincha stimulyatsiyasi to‘liq bo‘lmasa (90–95 % dan kam), yo‘riqnomaga ko‘ra AV birikma ablyatsiyasi qo‘shilishi kerak. Bu muolaja haqida shifokoringizdan so‘rang.

CRT o‘rnatish oddiy stimulyatordan nimasi bilan farq qiladi?

CRT da chap qorincha uchun ham elektrod qo‘yiladi. EHRA ma’lumotiga ko‘ra, o‘rnatish oddiy stimulyatorga qaraganda uzoqroq cho‘zilishi mumkin; stimulyator uchun odatda 1–2 soat deyiladi. Ko‘p bosqichlar bir xil: odatda mahalliy og‘riqsizlantirish va tinchlantiruvchi dori, ko‘krakning chap tomonida kichik kesma, rentgen nazorati.

Oldin shifokorga qon ivishi muammolari, qon suyultiruvchi dorilar va allergiya haqida ayting. EHRA ma’lumotiga ko‘ra, bir necha soat kuzatuvdan keyin o‘sha yoki ertasi kuni uyga ruxsat beriladi, kimdir sizni olib ketishi kerak.

Yana bir farq infeksiya xavfi. 2021 yilgi ESC bayoniga ko‘ra, CRT da infeksiya oddiy stimulyatorga qaraganda ko‘proq uchraydi. Elektrod siljishi ham mumkin, bunda takroriy operatsiya kerak bo‘lishi mumkin.

CRT dan keyin nima kutish mumkin va qachon shoshilinch yordam kerak?

Kesma dastlabki kunlarda og‘rishi, qichishi mumkin; uni toza va quruq saqlang. EHRA ma’lumotiga ko‘ra, ko‘pchilik bir-ikki hafta ichida ishga qaytadi. Qo‘l harakati bo‘yicha manbalar farq qiladi: EHRA cheklov kerak emas deydi, Britaniyadagi NHS 4–6 hafta tirsakni yelkadan baland ko‘tarmaslikni maslahat beradi. O‘z shifokoringiz ko‘rsatmasiga amal qiling.

CRT hammaga bir xil yordam bermaydi. 2022 yilgi ESC yo‘riqnomasi CRT dan foyda ko‘rmagan va tez-tez bir xil ekstrasistolalari bo‘lgan odamlarda ablyatsiya yoki aritmiyaga qarshi dorilarni ko‘rib chiqishni aytadi.

Bemorlar uchun qo‘llanmalarga ko‘ra, harorat 38,5 °C dan oshsa, qurilma ustida qizarish yoki shish, kesmadan suyuqlik oqishi, bosh aylanishi yoki nafas qisilishi kuchaysa, shifokorga darhol ayting.

Shoshilinch yordam (103): kuchli ko‘krak og‘rig‘i, kuchli nafas qisilishi, hushdan ketish yoki CRT-D dan qisqa vaqtda bir necha zarba bo‘lsa — kutib o‘tirmang, 103 ga qo‘ng‘iroq qiling.

CRT-D qanchalik tez-tez tekshiriladi va batareyasi qancha yetadi?

Manbalar farq qiladi, shuning uchun shifokoringiz jadvaliga amal qiling. EHRA: birinchi tekshiruv 2–12 haftada, keyin odatda yiliga bir marta. NHLBI ICD uchun kamida har 6 oyda bir marta deydi.

NHLBI ma’lumotiga ko‘ra, CRT-D taxminan har 4 yilda almashtiriladi, bu oddiy ICD ga qaraganda ko‘pincha ertaroq. CRT-P uchun manbalarda alohida raqam yo‘q. Aniq muddatni shifokoringiz aytadi. Almashtirish birinchi implantatsiyadan soddaroq, ishlayotgan elektrodlar odatda qoldiriladi. Lekin 2021 yilgi ESC/EHRA yo‘riqnomasining ACC bayoniga ko‘ra, almashtirishda infeksiya xavfi yuqoriroq.

Ko‘p so‘raladigan savollar

CRT yurak yetishmovchiligini butunlay davolaydimi?

Manbalar CRT ni kasallikni butunlay yo‘qotadigan davo deb ta’riflamaydi. EHRA ma’lumotiga ko‘ra, u qorinchalarni muvofiqlashtirib, har bir urishni samaraliroq qiladi. Sizning holatingizda nima kutish mumkinligini shifokoringizdan so‘rang.

Bo‘lmachalar fibrillyatsiyasi bo‘lsa, CRT qo‘yish mumkinmi?

2021 yilgi ESC bayoniga ko‘ra, NYHA III–IV sinf va QRS 130 ms yoki undan ko‘p bo‘lsa, ikkala qorincha stimulyatsiyasi ta’minlansa, CRT ko‘rib chiqilishi kerak. Bunda bo‘lmacha elektrodi qo‘yilmaydi. Qarorni mutaxassis qabul qiladi.

CRT-D zarba bersa nima qilish kerak?

EHRA va NHLBI tavsiyalariga ko‘ra, bitta zarba va ahvolingiz yaxshi bo‘lsa: jarohatni tekshiring, dam oling, o‘sha yoki ertasi kuni shifokorga ayting. 24 soat ichida bittadan ko‘p zarba bo‘lsa, shifokor yoki markaz bilan juda tez bog‘laning. Birinchisidan bir necha soat keyin ikkinchi zarba bo‘lsa, ICD bemorlariga yordam bera oladigan muassasaga boring. Qisqa vaqtda bir necha zarba, ko‘krak og‘rig‘i, nafas qisilishi, hushdan ketish yoki qon suyultiruvchi dori fonida boshga jarohat bo‘lsa, 103 ga qo‘ng‘iroq qiling.

CRT-D dagi zarba funksiyasini o‘chirish mumkinmi?

NHLBI ma’lumotiga ko‘ra, CRT-D da zarba funksiyasini operatsiyasiz o‘chirish mumkin, stimulyatsiya esa davom etadi. Bu savol hayotning oxirgi bosqichi haqida gap ketganda ko‘tariladi. Uni shifokor va yaqinlaringiz bilan xotirjam muhokama qiling.

CRT qurilmasi bilan telefon ishlatish mumkinmi?

Ha, lekin masofani saqlang. FDA telefon va smart soatni qurilmadan kamida 15 sm uzoqda tutishni maslahat beradi, EHRA telefon uchun 15–30 sm deydi. Telefonni qurilma ustidagi cho‘ntakda olib yurmang, qarama-qarshi quloqda gaplashing.

Manbalar

Bu umumiy ma’lumot bo‘lib, tashxis qo‘yish yoki davolash o‘rnini bosmaydi. Shikoyatlaringiz bo‘lsa, shifokorga murojaat qiling.

Yangilangan: 09/11/2026

CRT-D (resinxronizatsiya terapiyasi) o‘rnatish +998 97 490 86 75