Юрак тез уриб кетганда: хавфлими ва нима қилиш керак?

Юрак тез уриб кетиши машқ, ҳаяжон ёки инфексиядан кейин ҳам бўлади ва ҳар доим касаллик белгиси эмас, лекин сабабини фақат текширув аниқлайди. Тинч ҳолатда дақиқасига 100 мартадан кўп уриш тахикардия дейилади. Тез уришга кучли кўкрак оғриғи, нафас қисиши ёки ҳушдан кетиш қўшилса, кутмасдан 103 га қўнғироқ қилинг.

Юрак тез уриб кетиши хавфлими?

Бу сезги тиббиётда палпитация, яъни юрак уришини сезиш деб аталади: юрак одатдагидан кучлироқ, тезроқ ёки нотекис ургандек туюлади. Европа кардиологлар жамияти (ЭСС) ва ЭҲРА беморлар учун тайёрлаган АФиб Маттерс сайтига кўра, бундай сезги машқ, ҳаяжон ёки инфексиядан кейин оддий ҳолат бўлиши мумкин. Бироқ у аритмия, яъни юрак ритми бузилишининг белгиси ҳам бўлиши мумкин. Фақат сезгига қараб уларни ажратиш қийин, аниқ жавобни текширув, одатда тез уриш пайтида олинган ЭКГ беради.

Юрак нима учун тез уради?

АФиб Маттерс рўйхатига кўра, сабаблар қуйидагилар:

• машқдан, ҳаяжондан ёки инфексиядан кейинги оддий ҳолат;
• қўшимча (эктопик) уришлар;
• бошқа аритмиялар;
• хавотир, кофеин ва юракка боғлиқ бўлмаган бошқа ҳолатлар.

Спиртли ичимлик ва кофеин ҳам қўзғатувчи бўлиши мумкин. Тинч ҳолатда юрак дақиқасига 100 мартадан кўп урса, бу тахикардия дейилади (умумий тиббий таъриф). Айнан сизда сабаб нималигини фақат кўрик ва текширув айтади.

Ҳозир нима қилиш керак?

Тез уриш бошланганда:

• ўтириб ёки ётиб, тинчланишга ҳаракат қилинг;
• бошланган ва тугаган вақтни ёзиб қўйинг;
• ҳамроҳ белгиларга эътибор беринг: бош айланиши, кўкрак оғриғи, нафас қисиши;
• ичган кофе ёки спиртли ичимликни эслаб қўйинг.

АФиб Маттерс шифокор қабулидан олдин аломатлар кундалигини юритишни тавсия қилади: давомийлиги, қўзғатувчилари ва ҳамроҳ белгилари. Пулсни санаш юрак тез ураётганини кўрсатиши мумкин, лекин ритмдаги тартибсизликни ишончли тасдиқлай олмайди, айниқса юрак тез урганда.

Қачон шифокорга бориш ёки 103 га қўнғироқ қилиш керак?

АФиб Маттерс маълумотига кўра, шифокорга кўриниш айниқса бош айланиши, кўкрак оғриғи ёки нафас қисиши билан бирга келганда керак. Тез, кундалик ҳаётга халақит берадиган эпизодлар, шунингдек нафас қисиши, бош айланиши, ҳушдан кетиш ёки кўкрак оғриғи билан кечадиган эпизодлар зудлик билан тиббий ёрдамни талаб қилади.

Шошилинч ёрдам (103): кучли кўкрак оғриғи, кучли нафас қисиши ёки ҳушдан кетиш билан бирга юрак тез урса, кутиб ўтирманг ва 103 га қўнғироқ қилинг.

Тез уриш такрорланса, ўз-ўзидан ўтиб кеца ҳам, режали тартибда шифокорга ёзилинг. Уриш сони ёки давомийлигига қараб хавфли чегарани ўзингиз белгилай олмайсиз: буни шифокор кўрикдан кейин айтади.

Текширувда нима қилинади?

АФиб Маттерс кўрсатишича, юрак доимий тез урса, тинч ҳолатдаги ЭКГ ташхисга ёрдам беради. Ҳужумлар келиб-кеца, асосийси аломат пайтида олинган тасма. БС Гуиделинес йўриқномасига кўра, усул аломатлар қанчалик тез-тез бўлишига боғлиқ:

• деярли ҳар куни бўлса, 24–48 соатлик Ҳолтер мониторинг;
• камроқ ва олдиндан билиб бўлмаса, тахминан бир ойгача аломат пайтида ёқиладиган ташқи ҳодиса ёзувчиси;
• ойига бир мартадан кам бўлса, тери остига жойланадиган кичик лооп-рекордер, тахминан 3 йилгача, бу инвазив усул.

Қайси усул сизга мослигини шифокор ҳал қилади.

Бирдан бошланиб, бирдан тўхтайдиган тез уриш нима?

Баъзи ҳужумлар тўсатдан бошланиб, тўсатдан тўхтайди. Бу суправентрикуляр тахикардия (СВТ) каби аритмияларга хос бўлиши мумкин (умумий тиббий маълумот). 2019 йилги ЭСС йўриқномасининг АСС қисқача баёнига кўра, қайта кириш (ре-энтрй) механизмли барча ва фокал аритмияларнинг кўпчилигида хавф ва фойдалар батафсил муҳокама қилингач, биринчи навбатда аблация таклиф қилиниши керак. Бу ҳар кимга аблация керак дегани эмас, қарор шифокорда.

2015 йилги РЕВЕРТ синовида (АСЕП Нов хулосаси) ўзгартирилган Валсалва усули, яъни кучанишдан сўнг орқага ётиб оёқларни кўтариш, ритмни бир дақиқада 43 % ҳолатда нормаллаштирди, стандарт усул эса 17 % ҳолатда. Синовда махсус асбоб ва созланадиган каравот ишлатилган. Бу усулни фақат шифокор суправентрикуляр тахикардияни тасдиқлаб, ўргатгандан кейин қўлланг; кўкрак оғриғи ёки ҳушдан кетиш олди ҳолатида эса умуман қўлламанг.

Кўп сўраладиган саволлар

Юрак тез уриши стрессдан бўлиши мумкинми?

Ҳа, АФиб Маттерс ҳаяжон ва хавотирни мумкин бўлган сабаблар қаторида кўрсатади, кофеин ва юракка боғлиқ бўлмаган бошқа ҳолатлар ҳам шундай. Лекин тез уришни фақат стрессга боғлаб қўйманг: бу аритмия ҳам бўлиши мумкин, буни ЭКГ ва шифокор кўриги аниқлайди.

Тахикардия нима, у ҳар доим касалликми?

Тинч ҳолатда юрак дақиқасига 100 мартадан кўп урса, бу тахикардия дейилади. Бу уриш тезлигининг номи, ташхис эмас: тез уриш ҳаяжон ёки инфексияда ҳам, аритмияда ҳам бўлиши мумкин. Сабабини шифокор аниқлайди.

Смарт соат юрак тез ураётганини кўрсаца, унга ишонса бўладими?

ЭҲРА 2022 йилги амалий қўлланмасига кўра, ғайриоддий кўрсаткич ташхис эмас: уни ЭКГ тасдиқлаши ва шифокор кўриб чиқиши шарт. АФиб Маттерс қурилмалар ҳар доим аниқ эмаслигини ва уларнинг сигналлари кўпинча хавотирга сабаб бўлишини эслатади.

Қабулда ЭКГ нормал чиқса, тез уриш бўлмаган дегани бўладими?

Ҳар доим ҳам эмас. Ҳужум келиб-кеца, тинч ҳолатдаги ЭКГ уни ушлай олмаслиги мумкин: асосийси аломат пайтида олинган тасма. Шифокор кундалик юритишни ва аломатлар частотасига қараб Ҳолтер ёки ҳодиса ёзувчисини таклиф қилиши мумкин.

Тез уриш ўз-ўзидан ўтиб кеца ҳам шифокорга бориш керакми?

АФиб Маттерс маълумотига кўра, бундай ҳужумлар келиб-кетиши мумкин, шифокорга кўриниш эса айниқса бош айланиши, кўкрак оғриғи ёки нафас қисиши билан келганда зарур. Такрорланса, кундалик юритиб, режали кўрикка ёзилинг.

Манбалар

• АФиб Маттерс, ЭСС/ЭҲРА: палпитация (юрак уришини сезиш) ҳақида
• АСС: 2019 йилги ЭСС суправентрикуляр тахикардия йўриқномасининг асосий фикрлари
• АСЕП Нов: РЕВЕРТ синови хулосаси
• БС Гуиделинес: амбулатор ЭКГ мониторинги
• ЭҲРА амалий қўлланмаси, Свеннберг ва бошқ., Эуропасе 2022

Бу умумий маълумот бўлиб, ташхис қўйиш ёки даволаш ўрнини босмайди. Шикоятларингиз бўлса, шифокорга мурожаат қилинг.