Maqola

Yurak tez urib ketganda: xavflimi va nima qilish kerak?

Yurak tez urib ketishi mashq, hayajon yoki infeksiyadan keyin ham bo‘ladi va har doim kasallik belgisi emas, lekin sababini faqat tekshiruv aniqlaydi. Tinch holatda daqiqasiga 100 martadan ko‘p urish taxikardiya deyiladi. Tez urishga kuchli ko‘krak og‘rig‘i, nafas qisishi yoki hushdan ketish qo‘shilsa, kutmasdan 103 ga qo‘ng‘iroq qiling.

Yurak tez urib ketishi xavflimi?

Bu sezgi tibbiyotda palpitatsiya, ya’ni yurak urishini sezish deb ataladi: yurak odatdagidan kuchliroq, tezroq yoki notekis urgandek tuyuladi. Yevropa kardiologlar jamiyati (ESC) va EHRA bemorlar uchun tayyorlagan AFib Matters saytiga ko‘ra, bunday sezgi mashq, hayajon yoki infeksiyadan keyin oddiy holat bo‘lishi mumkin. Biroq u aritmiya, ya’ni yurak ritmi buzilishining belgisi ham bo‘lishi mumkin. Faqat sezgiga qarab ularni ajratish qiyin, aniq javobni tekshiruv, odatda tez urish paytida olingan EKG beradi.

Yurak nima uchun tez uradi?

AFib Matters ro‘yxatiga ko‘ra, sabablar quyidagilar:

mashqdan, hayajondan yoki infeksiyadan keyingi oddiy holat;
qo‘shimcha (ektopik) urishlar;
boshqa aritmiyalar;
xavotir, kofein va yurakka bog‘liq bo‘lmagan boshqa holatlar.

Spirtli ichimlik va kofein ham qo‘zg‘atuvchi bo‘lishi mumkin. Tinch holatda yurak daqiqasiga 100 martadan ko‘p ursa, bu taxikardiya deyiladi (umumiy tibbiy ta’rif). Aynan sizda sabab nimaligini faqat ko‘rik va tekshiruv aytadi.

Hozir nima qilish kerak?

Tez urish boshlanganda:

o‘tirib yoki yotib, tinchlanishga harakat qiling;
boshlangan va tugagan vaqtni yozib qo‘ying;
hamroh belgilarga e’tibor bering: bosh aylanishi, ko‘krak og‘rig‘i, nafas qisishi;
ichgan kofe yoki spirtli ichimlikni eslab qo‘ying.

AFib Matters shifokor qabulidan oldin alomatlar kundaligini yuritishni tavsiya qiladi: davomiyligi, qo‘zg‘atuvchilari va hamroh belgilari. Pulsni sanash yurak tez urayotganini ko‘rsatishi mumkin, lekin ritmdagi tartibsizlikni ishonchli tasdiqlay olmaydi, ayniqsa yurak tez urganda.

Qachon shifokorga borish yoki 103 ga qo‘ng‘iroq qilish kerak?

AFib Matters ma’lumotiga ko‘ra, shifokorga ko‘rinish ayniqsa bosh aylanishi, ko‘krak og‘rig‘i yoki nafas qisishi bilan birga kelganda kerak. Tez, kundalik hayotga xalaqit beradigan epizodlar, shuningdek nafas qisishi, bosh aylanishi, hushdan ketish yoki ko‘krak og‘rig‘i bilan kechadigan epizodlar zudlik bilan tibbiy yordamni talab qiladi.

Shoshilinch yordam (103): kuchli ko‘krak og‘rig‘i, kuchli nafas qisishi yoki hushdan ketish bilan birga yurak tez ursa, kutib o‘tirmang va 103 ga qo‘ng‘iroq qiling.

Tez urish takrorlansa, o‘z-o‘zidan o‘tib ketsa ham, rejali tartibda shifokorga yoziling. Urish soni yoki davomiyligiga qarab xavfli chegarani o‘zingiz belgilay olmaysiz: buni shifokor ko‘rikdan keyin aytadi.

Tekshiruvda nima qilinadi?

AFib Matters ko‘rsatishicha, yurak doimiy tez ursa, tinch holatdagi EKG tashxisga yordam beradi. Hujumlar kelib-ketsa, asosiysi alomat paytida olingan tasma. BC Guidelines yo‘riqnomasiga ko‘ra, usul alomatlar qanchalik tez-tez bo‘lishiga bog‘liq:

deyarli har kuni bo‘lsa, 24–48 soatlik Holter monitoring;
kamroq va oldindan bilib bo‘lmasa, taxminan bir oygacha alomat paytida yoqiladigan tashqi hodisa yozuvchisi;
oyiga bir martadan kam bo‘lsa, teri ostiga joylanadigan kichik loop-rekorder, taxminan 3 yilgacha, bu invaziv usul.

Qaysi usul sizga mosligini shifokor hal qiladi.

Birdan boshlanib, birdan to‘xtaydigan tez urish nima?

Ba’zi hujumlar to‘satdan boshlanib, to‘satdan to‘xtaydi. Bu supraventrikulyar taxikardiya (SVT) kabi aritmiyalarga xos bo‘lishi mumkin (umumiy tibbiy ma’lumot). 2019 yilgi ESC yo‘riqnomasining ACC qisqacha bayoniga ko‘ra, qayta kirish (re-entry) mexanizmli barcha va fokal aritmiyalarning ko‘pchiligida xavf va foydalar batafsil muhokama qilingach, birinchi navbatda ablatsiya taklif qilinishi kerak. Bu har kimga ablatsiya kerak degani emas, qaror shifokorda.

2015 yilgi REVERT sinovida (ACEP Now xulosasi) o‘zgartirilgan Valsalva usuli, ya’ni kuchanishdan so‘ng orqaga yotib oyoqlarni ko‘tarish, ritmni bir daqiqada 43 % holatda normallashtirdi, standart usul esa 17 % holatda. Sinovda maxsus asbob va sozlanadigan karavot ishlatilgan. Bu usulni faqat shifokor supraventrikulyar taxikardiyani tasdiqlab, o‘rgatgandan keyin qo‘llang; ko‘krak og‘rig‘i yoki hushdan ketish oldi holatida esa umuman qo‘llamang.

Ko‘p so‘raladigan savollar

Yurak tez urishi stressdan bo‘lishi mumkinmi?

Ha, AFib Matters hayajon va xavotirni mumkin bo‘lgan sabablar qatorida ko‘rsatadi, kofein va yurakka bog‘liq bo‘lmagan boshqa holatlar ham shunday. Lekin tez urishni faqat stressga bog‘lab qo‘ymang: bu aritmiya ham bo‘lishi mumkin, buni EKG va shifokor ko‘rigi aniqlaydi.

Taxikardiya nima, u har doim kasallikmi?

Tinch holatda yurak daqiqasiga 100 martadan ko‘p ursa, bu taxikardiya deyiladi. Bu urish tezligining nomi, tashxis emas: tez urish hayajon yoki infeksiyada ham, aritmiyada ham bo‘lishi mumkin. Sababini shifokor aniqlaydi.

Smart soat yurak tez urayotganini ko‘rsatsa, unga ishonsa bo‘ladimi?

EHRA 2022 yilgi amaliy qo‘llanmasiga ko‘ra, g‘ayrioddiy ko‘rsatkich tashxis emas: uni EKG tasdiqlashi va shifokor ko‘rib chiqishi shart. AFib Matters qurilmalar har doim aniq emasligini va ularning signallari ko‘pincha xavotirga sabab bo‘lishini eslatadi.

Qabulda EKG normal chiqsa, tez urish bo‘lmagan degani bo‘ladimi?

Har doim ham emas. Hujum kelib-ketsa, tinch holatdagi EKG uni ushlay olmasligi mumkin: asosiysi alomat paytida olingan tasma. Shifokor kundalik yuritishni va alomatlar chastotasiga qarab Holter yoki hodisa yozuvchisini taklif qilishi mumkin.

Tez urish o‘z-o‘zidan o‘tib ketsa ham shifokorga borish kerakmi?

AFib Matters ma’lumotiga ko‘ra, bunday hujumlar kelib-ketishi mumkin, shifokorga ko‘rinish esa ayniqsa bosh aylanishi, ko‘krak og‘rig‘i yoki nafas qisishi bilan kelganda zarur. Takrorlansa, kundalik yuritib, rejali ko‘rikka yoziling.

Manbalar

Bu umumiy ma’lumot bo‘lib, tashxis qo‘yish yoki davolash o‘rnini bosmaydi. Shikoyatlaringiz bo‘lsa, shifokorga murojaat qiling.

Yangilangan: 09/11/2026

Aritmolog konsultatsiyasi