Мақола

Ҳушдан кетиш хавфлими? Сабаблари ва кейинги қадамлар

Ҳушдан кетиш (синкопа) одатда жиддий эмас, лекин сабабини шифокор аниқлаши керак. ЭСС йўриқномалари хулосасига кўра, энг кўп учрайдиган сабаб — рефлекс ҳушдан кетиш, иккинчи ўринда юрак билан боғлиқ сабаблар туради. Одам нафас олмаса ёки 1 дақиқа ичида ўзига келмаса, дарҳол 103 га қўнғироқ қилинг. Бошқа ҳолларда ҳам шифокорга боринг.

Ҳушдан кетиш хавфлими?

Ҳушдан кетиш — одамнинг қисқа вақтга ҳушини йўқотиб, кейин ўзига келиши. НҲС (Буюк Британия соғлиқни сақлаш хизмати) маълумотига кўра, бу одатда жиддий эмас, аммо сабабини топиш учун шифокорга бориш керак. Сабаб зарарсиз бўлиши ҳам, юракка боғлиқ бўлиши ҳам мумкин: буни фақат текширув кўрсатади. Шунинг учун бир марта ҳушдан кетган бўлсангиз ҳам, уни эътиборсиз қолдирманг. Ваҳимага тушманг, лекин шифокор кўригини кечиктирманг.

Ҳушдан кетиш сабаблари нимада?

2018 йилги ЭСС синкопа йўриқномасининг АСС қисқа баёнига кўра, ҳар қандай ёшда энг кўп учрайдиган сабаб — рефлекс ҳушдан кетиш (шифокорлар шундай атайди). Иккинчи ўринда юрак билан боғлиқ сабаблар туради. Демак, юрак сабаби ҳам бўлиши мумкин, лекин у биринчи эмас. Сизда қайси бири эканини шифокор текширув орқали аниқлайди.

Ҳушдан кетишдан олдин ёки у билан бирга юрак уриши сезилган ёки бош айланган бўлса, буни шифокорга албатта айтинг. ЭСС ва ЭҲРА нинг АФиб Маттерс сайтига кўра, юрак уришини сезиш бош айланиши билан бирга келса, шифокорга мурожаат қилиш керак. Агар у нафас қисилиши, ҳушдан кетиш ёки кўкрак оғриғи билан келса, тезкор тиббий ёрдам талаб қилинади.

Қачон дарҳол шошилинч ёрдам чақириш керак?

НҲС га кўра, ҳушдан кетган одам нафас олмаса ёки уни 1 дақиқа ичида уйғотиб бўлмаса, шошилинч ёрдам рақамига қўнғироқ қилиш керак. Одам нафас олмаётган бўлса, 103 га қўнғироқ қилинг, диспетчер кўрсатмаси бўйича кўкрак қафасини босиб, юракни билвосита массаж қилишни бошланг ва яқин атрофда дефибриллятор бўлса, ундан фойдаланинг (2022 йилги ЭСС йўриқномасига кўра, гувоҳлар томонидан жонлантириш ва дефибриллятордан фойдаланиш кўпроқ бўлиши керак). Одам нафас олаётган бўлса-ю, 1 дақиқа ичида уйғонмаса, 103 га қўнғироқ қилинг ва ёнида қолинг: бу ҳолатда юрак массажи керак эмас. НҲС Валес сайтига кўра, жисмоний зўриқиш пайтида ёки ётган ҳолатда ҳушдан кетиш зудлик билан тиббий эътибор талаб қилади. НҲС ва НҲС Валес маълумотларига кўра, ҳушдан кетишдан кейин кўкрак оғриғи, кучли нафас қисилиши, бошга жароҳат, сезиларли қон кетиш ёки онг чалкашлиги бўлса ҳам, бу шошилинч ҳолат. Бу тўлиқ рўйхат эмас: ўзингизни ёмон ҳис қилсангиз ёки шубҳангиз бўлса, 103 га қўнғироқ қилишдан тортинманг.

Шошилинч ёрдам (103): ҳушдан кетган одам нафас олмаса ёки 1 дақиқа ичида ўзига келмаса; ҳушдан кетиш зўриқиш пайтида ёки ётган ҳолатда юз берган бўлса; ҳушдан кетишдан кейин кучли кўкрак оғриғи, кучли нафас қисилиши, бошга жароҳат, кучли қон кетиш ёки онг чалкашлиги бўлса — кутиб ўтирманг, 103 га қўнғироқ қилинг. Одам нафас олмаётган бўлса, диспетчер кўрсатмаси бўйича кўкрак қафасини босиб, юракни билвосита массаж қилишни бошланг; яқин атрофда дефибриллятор бўлса, ундан фойдаланинг. Одам нафас олаётган бўлса-ю, уйғонмаса ёки онг чалкашлиги, жароҳати ёки қон кетиши бўлса, 103 га қўнғироқ қилинг ва ёнида қолинг — массаж қилманг.

Ҳушдан кетгандан кейин қандай текширувлар ўтказилади?

Текширувлар рўйхати ҳаммага бир хил эмас: уни шифокор сизнинг ҳолатингизга қараб белгилайди. ЭСС йўриқномасининг АСС баёнига кўра, ҳушдан кетиш такрорланса, оғир кечса, сабаби номаълум бўлса, аритмияга (юрак ритми бузилишига) ўхшаш белгилар бўлса ва яна такрорланиш эҳтимоли юқори бўлса, юрак ритмини узоқ вақт ЭКГ билан кузатиш тавсия этилади. Бу кузатув ташқи ёки имплантация қилинадиган қурилма билан ўтказилиши мумкин.

Ҳушдан кетиш камдан-кам бўлса ва тўлиқ текширувдан кейин ҳам сабаби топилмаса, имплантация қилинадиган лооп-рекордер — тери остига жойланадиган кичик монитор — тавсия этилиши мумкин. Юрак уриши билан боғлиқ ҳолатларда эса АФиб Маттерс таъкидлаганидек, энг муҳими — симптомлар пайтида олинган ЭКГ. Бу текширувларнинг барчаси ҳар бир одамга керак эмас.

Ҳушдан кетишда юрак стимулятори керак бўладими?

Ҳушдан кетган ҳар бир одамга юрак стимулятори керак эмас. 2021 йилги ЭСС/EHRA юрак стимуляцияси йўриқномасига кўра, икки камерали стимуляция оғир такрорий ҳушдан кетишларни камайтириши мумкин, лекин танланган беморларда: 40 ёшдан катта ва ритм ёзувида узун паузалар қайд этилган одамларда. Бу битта ҳолат ҳақида; бошқа сабабларда қарор бошқача, уни мутахассис қабул қилади.

Кейинги сафар нима қилиш ва шифокорга нималарни айтиш керак?

Нима бўлганини ёзиб қўйинг: қаерда ва нима қилаётган эдингиз, ҳушдан кетишдан олдин ва кейин қандай ҳис қилдингиз, қанча давом этди. Ҳушдан кетган пайтингизни ўзингиз кўрмайсиз, шунинг учун ёнингиздаги одамдан нима кўрганини сўранг.
АФиб Маттерс юрак уришини сезиш учун симптомлар кундалигини тавсия қилади: давомийлиги, қўзғатувчилар ва ҳамроҳ белгилар. Ҳушдан кетиш ҳақидаги ёзувлар ҳам шифокорга қулай.
Оилангизда ёш қариндошларда тўсатдан ўлим ёки юрак касаллиги бўлган бўлса, шифокорга айтинг. 2022 йилги ЭСС йўриқномасининг АСС баёнига кўра, оилада эрта ва кутилмаган тўсатдан ўлим ҳолати бўлса, биринчи даражали қариндошларга (ота-она, ака-ука ва опа-сингиллар, болалар) ЭКГ ва эхокардиография тавсия этилади. Кимга кераклигини шифокор ҳал қилади.
Автомобил ҳайдаш ҳақида шифокорингиздан сўранг. Бу мақола ҳайдаш қоидалари ҳақида маълумот бермайди.

Кўп сўраладиган саволлар

Бир марта ҳушдан кецам ҳам шифокорга боришим керакми?

НҲС маълумотига кўра, ҳушдан кетиш одатда жиддий эмас, лекин сабабини аниқлаш учун шифокорга бориш керак. Сабаб зарарсиз бўлиши ҳам, юрак билан боғлиқ бўлиши ҳам мумкин, буни фақат текширув кўрсатади. Шунинг учун бир марталик ҳолатда ҳам кўрикдан ўтинг.

Ҳушдан кетишнинг энг кўп учрайдиган сабаби нима?

2018 йилги ЭСС синкопа йўриқномасининг АСС баёнига кўра, ҳар қандай ёшда энг кўп учрайдиган сабаб — рефлекс ҳушдан кетиш, иккинчи ўринда юрак билан боғлиқ сабаб туради. Сизда қайси бири эканини шифокор текширув орқали аниқлайди.

Ҳушдан кетган одамни кўрсам, нима қилишим керак?

НҲС га кўра, одам нафас олмаса ёки 1 дақиқа ичида уйғонмаса, 103 га қўнғироқ қилинг. Нафас олмаётган бўлса, диспетчер кўрсатмаси бўйича кўкрак қафасини босиб, юракни билвосита массаж қилишни бошланг; яқин атрофда дефибриллятор бўлса, ундан фойдаланинг. Нафас олаётган, лекин уйғонмаётган одам ёнида қолинг: массаж қилманг. Ўзига келса ҳам, уни шифокорга кўрсатинг.

Ҳушдан кетишлар такрорланса, қандай кузатув қўлланади?

ЭСС йўриқномасининг АСС баёнига кўра, такрорий, оғир ва сабаби номаълум ҳушдан кетишда, аритмияга ўхшаш белгилар бўлса, ЭКГ билан узоқ кузатув (ташқи ёки имплантация қилинадиган) тавсия этилади. Қарорни шифокор ҳар бир бемор учун алоҳида қабул қилади.

Ҳушдан кетгандан кейин машина ҳайдаш мумкинми?

Бу саволга умумий жавоб йўқ: у ҳушдан кетиш сабабига ва текширув натижасига боғлиқ. Бу мақола ҳайдаш қоидалари ҳақида маълумот бермайди, шунинг учун ҳайдаш ҳақида ўз шифокорингиздан сўранг ва унинг тавсиясига амал қилинг.

Манбалар

Бу умумий маълумот бўлиб, ташхис қўйиш ёки даволаш ўрнини босмайди. Шикоятларингиз бўлса, шифокорга мурожаат қилинг.

Янгиланган: 09/11/2026

Аритмолог консултацияси