Maqola

Hushdan ketish xavflimi? Sabablari va keyingi qadamlar

Hushdan ketish (sinkopa) odatda jiddiy emas, lekin sababini shifokor aniqlashi kerak. ESC yo‘riqnomalari xulosasiga ko‘ra, eng ko‘p uchraydigan sabab — refleks hushdan ketish, ikkinchi o‘rinda yurak bilan bog‘liq sabablar turadi. Odam nafas olmasa yoki 1 daqiqa ichida o‘ziga kelmasa, darhol 103 ga qo‘ng‘iroq qiling. Boshqa hollarda ham shifokorga boring.

Hushdan ketish xavflimi?

Hushdan ketish — odamning qisqa vaqtga hushini yo‘qotib, keyin o‘ziga kelishi. NHS (Buyuk Britaniya sog‘liqni saqlash xizmati) ma’lumotiga ko‘ra, bu odatda jiddiy emas, ammo sababini topish uchun shifokorga borish kerak. Sabab zararsiz bo‘lishi ham, yurakka bog‘liq bo‘lishi ham mumkin: buni faqat tekshiruv ko‘rsatadi. Shuning uchun bir marta hushdan ketgan bo‘lsangiz ham, uni e’tiborsiz qoldirmang. Vahimaga tushmang, lekin shifokor ko‘rigini kechiktirmang.

Hushdan ketish sabablari nimada?

2018 yilgi ESC sinkopa yo‘riqnomasining ACC qisqa bayoniga ko‘ra, har qanday yoshda eng ko‘p uchraydigan sabab — refleks hushdan ketish (shifokorlar shunday ataydi). Ikkinchi o‘rinda yurak bilan bog‘liq sabablar turadi. Demak, yurak sababi ham bo‘lishi mumkin, lekin u birinchi emas. Sizda qaysi biri ekanini shifokor tekshiruv orqali aniqlaydi.

Hushdan ketishdan oldin yoki u bilan birga yurak urishi sezilgan yoki bosh aylangan bo‘lsa, buni shifokorga albatta ayting. ESC va EHRA ning AFib Matters saytiga ko‘ra, yurak urishini sezish bosh aylanishi bilan birga kelsa, shifokorga murojaat qilish kerak. Agar u nafas qisilishi, hushdan ketish yoki ko‘krak og‘rig‘i bilan kelsa, tezkor tibbiy yordam talab qilinadi.

Qachon darhol shoshilinch yordam chaqirish kerak?

NHS ga ko‘ra, hushdan ketgan odam nafas olmasa yoki uni 1 daqiqa ichida uyg‘otib bo‘lmasa, shoshilinch yordam raqamiga qo‘ng‘iroq qilish kerak. Odam nafas olmayotgan bo‘lsa, 103 ga qo‘ng‘iroq qiling, dispetcher ko‘rsatmasi bo‘yicha ko‘krak qafasini bosib, yurakni bilvosita massaj qilishni boshlang va yaqin atrofda defibrillyator bo‘lsa, undan foydalaning (2022 yilgi ESC yo‘riqnomasiga ko‘ra, guvohlar tomonidan jonlantirish va defibrillyatordan foydalanish ko‘proq bo‘lishi kerak). Odam nafas olayotgan bo‘lsa-yu, 1 daqiqa ichida uyg‘onmasa, 103 ga qo‘ng‘iroq qiling va yonida qoling: bu holatda yurak massaji kerak emas. NHS Wales saytiga ko‘ra, jismoniy zo‘riqish paytida yoki yotgan holatda hushdan ketish zudlik bilan tibbiy e’tibor talab qiladi. NHS va NHS Wales ma’lumotlariga ko‘ra, hushdan ketishdan keyin ko‘krak og‘rig‘i, kuchli nafas qisilishi, boshga jarohat, sezilarli qon ketish yoki ong chalkashligi bo‘lsa ham, bu shoshilinch holat. Bu to‘liq ro‘yxat emas: o‘zingizni yomon his qilsangiz yoki shubhangiz bo‘lsa, 103 ga qo‘ng‘iroq qilishdan tortinmang.

Shoshilinch yordam (103): hushdan ketgan odam nafas olmasa yoki 1 daqiqa ichida o‘ziga kelmasa; hushdan ketish zo‘riqish paytida yoki yotgan holatda yuz bergan bo‘lsa; hushdan ketishdan keyin kuchli ko‘krak og‘rig‘i, kuchli nafas qisilishi, boshga jarohat, kuchli qon ketish yoki ong chalkashligi bo‘lsa — kutib o‘tirmang, 103 ga qo‘ng‘iroq qiling. Odam nafas olmayotgan bo‘lsa, dispetcher ko‘rsatmasi bo‘yicha ko‘krak qafasini bosib, yurakni bilvosita massaj qilishni boshlang; yaqin atrofda defibrillyator bo‘lsa, undan foydalaning. Odam nafas olayotgan bo‘lsa-yu, uyg‘onmasa yoki ong chalkashligi, jarohati yoki qon ketishi bo‘lsa, 103 ga qo‘ng‘iroq qiling va yonida qoling — massaj qilmang.

Hushdan ketgandan keyin qanday tekshiruvlar o‘tkaziladi?

Tekshiruvlar ro‘yxati hammaga bir xil emas: uni shifokor sizning holatingizga qarab belgilaydi. ESC yo‘riqnomasining ACC bayoniga ko‘ra, hushdan ketish takrorlansa, og‘ir kechsa, sababi noma’lum bo‘lsa, aritmiyaga (yurak ritmi buzilishiga) o‘xshash belgilar bo‘lsa va yana takrorlanish ehtimoli yuqori bo‘lsa, yurak ritmini uzoq vaqt EKG bilan kuzatish tavsiya etiladi. Bu kuzatuv tashqi yoki implantatsiya qilinadigan qurilma bilan o‘tkazilishi mumkin.

Hushdan ketish kamdan-kam bo‘lsa va to‘liq tekshiruvdan keyin ham sababi topilmasa, implantatsiya qilinadigan loop-rekorder — teri ostiga joylanadigan kichik monitor — tavsiya etilishi mumkin. Yurak urishi bilan bog‘liq holatlarda esa AFib Matters ta’kidlaganidek, eng muhimi — simptomlar paytida olingan EKG. Bu tekshiruvlarning barchasi har bir odamga kerak emas.

Hushdan ketishda yurak stimulyatori kerak bo‘ladimi?

Hushdan ketgan har bir odamga yurak stimulyatori kerak emas. 2021 yilgi ESC/EHRA yurak stimulyatsiyasi yo‘riqnomasiga ko‘ra, ikki kamerali stimulyatsiya og‘ir takroriy hushdan ketishlarni kamaytirishi mumkin, lekin tanlangan bemorlarda: 40 yoshdan katta va ritm yozuvida uzun pauzalar qayd etilgan odamlarda. Bu bitta holat haqida; boshqa sabablarda qaror boshqacha, uni mutaxassis qabul qiladi.

Keyingi safar nima qilish va shifokorga nimalarni aytish kerak?

Nima bo‘lganini yozib qo‘ying: qayerda va nima qilayotgan edingiz, hushdan ketishdan oldin va keyin qanday his qildingiz, qancha davom etdi. Hushdan ketgan paytingizni o‘zingiz ko‘rmaysiz, shuning uchun yoningizdagi odamdan nima ko‘rganini so‘rang.
AFib Matters yurak urishini sezish uchun simptomlar kundaligini tavsiya qiladi: davomiyligi, qo‘zg‘atuvchilar va hamroh belgilar. Hushdan ketish haqidagi yozuvlar ham shifokorga qulay.
Oilangizda yosh qarindoshlarda to‘satdan o‘lim yoki yurak kasalligi bo‘lgan bo‘lsa, shifokorga ayting. 2022 yilgi ESC yo‘riqnomasining ACC bayoniga ko‘ra, oilada erta va kutilmagan to‘satdan o‘lim holati bo‘lsa, birinchi darajali qarindoshlarga (ota-ona, aka-uka va opa-singillar, bolalar) EKG va exokardiografiya tavsiya etiladi. Kimga kerakligini shifokor hal qiladi.
Avtomobil haydash haqida shifokoringizdan so‘rang. Bu maqola haydash qoidalari haqida ma’lumot bermaydi.

Ko‘p so‘raladigan savollar

Bir marta hushdan ketsam ham shifokorga borishim kerakmi?

NHS ma’lumotiga ko‘ra, hushdan ketish odatda jiddiy emas, lekin sababini aniqlash uchun shifokorga borish kerak. Sabab zararsiz bo‘lishi ham, yurak bilan bog‘liq bo‘lishi ham mumkin, buni faqat tekshiruv ko‘rsatadi. Shuning uchun bir martalik holatda ham ko‘rikdan o‘ting.

Hushdan ketishning eng ko‘p uchraydigan sababi nima?

2018 yilgi ESC sinkopa yo‘riqnomasining ACC bayoniga ko‘ra, har qanday yoshda eng ko‘p uchraydigan sabab — refleks hushdan ketish, ikkinchi o‘rinda yurak bilan bog‘liq sabab turadi. Sizda qaysi biri ekanini shifokor tekshiruv orqali aniqlaydi.

Hushdan ketgan odamni ko‘rsam, nima qilishim kerak?

NHS ga ko‘ra, odam nafas olmasa yoki 1 daqiqa ichida uyg‘onmasa, 103 ga qo‘ng‘iroq qiling. Nafas olmayotgan bo‘lsa, dispetcher ko‘rsatmasi bo‘yicha ko‘krak qafasini bosib, yurakni bilvosita massaj qilishni boshlang; yaqin atrofda defibrillyator bo‘lsa, undan foydalaning. Nafas olayotgan, lekin uyg‘onmayotgan odam yonida qoling: massaj qilmang. O‘ziga kelsa ham, uni shifokorga ko‘rsating.

Hushdan ketishlar takrorlansa, qanday kuzatuv qo‘llanadi?

ESC yo‘riqnomasining ACC bayoniga ko‘ra, takroriy, og‘ir va sababi noma’lum hushdan ketishda, aritmiyaga o‘xshash belgilar bo‘lsa, EKG bilan uzoq kuzatuv (tashqi yoki implantatsiya qilinadigan) tavsiya etiladi. Qarorni shifokor har bir bemor uchun alohida qabul qiladi.

Hushdan ketgandan keyin mashina haydash mumkinmi?

Bu savolga umumiy javob yo‘q: u hushdan ketish sababiga va tekshiruv natijasiga bog‘liq. Bu maqola haydash qoidalari haqida ma’lumot bermaydi, shuning uchun haydash haqida o‘z shifokoringizdan so‘rang va uning tavsiyasiga amal qiling.

Manbalar

Bu umumiy ma’lumot bo‘lib, tashxis qo‘yish yoki davolash o‘rnini bosmaydi. Shikoyatlaringiz bo‘lsa, shifokorga murojaat qiling.

Yangilangan: 09/11/2026

Aritmolog konsultatsiyasi