Юрак бирдан тез уриб, ўзи тўхтаса: бу нима ва доимий ечим борми?

Юрак бирдан тез уриб кетиб, бирдан ўзи тўхтаса, бу суправентрикуляр тахикардия (СВТ) каби аритмияларга хос бўлиши мумкин, лекин ташхисни фақат ҳужум пайтида ёзилган ЭКГ тасдиқлайди. Махсус кучаниш усули (Валсалва) баъзан ҳужумни тўхтатади, уни шифокордан ўрганиш керак. Ҳужумлар такрорланса, аблация ҳақида шифокор билан гаплашиш мумкин: қарор хавф ва фойдани муҳокама қилгач олинади.

Юрак бирдан тез уриб, ўзи тўхташи нимани билдиради?

Юрак уришини сезиш, яъни юрак одатдагидан кучлироқ, тезроқ ёки нотекис ураётгандек ҳис қилиш палпитация дейилади. ЭСС ва ЭҲРА беморлар учун тайёрлаган АФиб Маттерс саҳифасига кўра, бундай сезги келиб-кетиши мумкин. Дарсликларда суправентрикуляр тахикардия одатда ҳужум шаклида, бирдан бошланиб бирдан тугайдиган ҳолат сифатида тасвирланади; буни шифокор тасдиқлайди.

Аммо тез юрак уришининг ҳаммаси СВТ эмас. АФиб Маттерс ҳаяжон, инфексия, кофеин, қўшимча (эктопик) уришлар ва бошқа аритмияларни ҳам сабаб сифатида санайди. Шунинг учун фақат сезгига қараб ташхис қўйиб бўлмайди: қайси ритм эканини юрак ёзуви, яъни ЭКГ кўрсатади.

Ҳужум пайтида нима қилиш керак?

Асосий мақсад ҳужум бўлаётган вақтда ритмни ёзиб олиш ёки ҳеч бўлмаганда ҳужум ҳақида аниқ маълумот йиғишдир. Пулсни қўлда санаш нотекисликни тахмин қилдириши мумкин, аммо АФиб Маттерс маълумотига кўра, уни ишончли тасдиқлай олмайди, айниқса юрак тез ураётганда.

Ҳужум қачон бошлангани ва тугагани, қанча давом этгани, нима қилиб турганингиз ва қандай сезгилар қўшилгани ҳақида ёзиб қўйинг: шифокорга давомийлик, қўзғатувчилар ва ҳамроҳ белгилар керак бўлади. Имкон бўлса, ҳужум пайтида ЭКГ олишни шифокордан сўранг.

Шошилинч ёрдам (103): кучли кўкрак оғриғи, кучли ҳансираш ёки ҳушдан кетиш (ёки ҳушдан кетаётгандек бўлиш) билан кечган ҳужумда кутиб ўтирманг, 103 га қўнғироқ қилинг. АФиб Маттерс ҳам ҳансираш, бош айланиши, ҳушдан кетиш ёки кўкрак оғриғи билан кечган тез ҳужумлар зудлик билан тиббий ёрдам талаб қилишини ёзади.

Ўзгартирилган Валсалва усули ҳужумни тўхтата оладими?

Баъзан тўхтата олади, лекин ҳар доим эмас. 2015 йилда Лансет журналида эълон қилинган РЕВЕРТ тадқиқотида (Аппелбоам ва ҳамкасблари; АСЕП Нов шарҳи асосида) ўзгартирилган Валсалва усули синалган: кучаниш охирида одам орқасига ётади ва оёқлари кўтарилади. Бир дақиқадан кейин ритм 43 % ҳолларда нормага қайтган, стандарт усулда эса 17 % ҳолларда.

Учта муҳим изоҳ бор. Биринчидан, тадқиқотда босимни ўлчайдиган асбоб (манометр) ва созланадиган каравот ишлатилган, шунинг учун уйда худди шундай натижага ишониб бўлмайди. Иккинчидан, “биринчи танлов” деган баҳо тадқиқот муаллифлариники, тасдиқланган йўриқнома даражаси эмас. Учинчидан, усул ҳаммада ишламайди.

Бу усулни фақат шифокор суправентрикуляр тахикардияни тасдиқлаб, ўргатгандан кейин қўлланг; кўкрак оғриғи ёки ҳушдан кетиш олди ҳолатида эса умуман қўлламанг.

Ҳужумлар такрорланса, доимий ечим борми?

2019 йилги ЭСС суправентрикуляр тахикардия йўриқномасига (АСС қисқа баёнига кўра) мувофиқ, қайта кириш (ре-энтрй) механизмли ва кўпчилик ўчоқли (фокал) аритмияларда хавф ва фойдани батафсил муҳокама қилгач, биринчи навбатда аблация таклиф қилиниши керак. Аблация катетер ёрдамида ўтказиладиган процедура. Қайта кириш ва ўчоқли (фокал) шифокорлар ритм бузилишининг турини фарқлайдиган атамалар; сизда қайси тури борлигини текширув кўрсатади.

Йўриқнома бўлмачадан бошланадиган ўчоқли (фокал) тахикардия такрорланса ҳам, айниқса у тўхтовсиз давом эца ёки тахикардиядан келиб чиққан кардиомиопатия (юрак мушаги касаллиги) бўлса, аблацияни тавсия қилади. “Доимий” деган сўз бу ерда ваъда эмас: натижа ва хавфлар ҳар бир одамда бошқача, қарорни сиз шифокор билан бирга қабул қиласиз.

Ташхис қандай қўйилади ва қабулга нима олиб бориш керак?

АФиб Маттерс маълумотига кўра, дам олиш ҳолатидаги ЭКГ доимий бўлиб турадиган юрак уришини аниқлай олади, лекин ҳужум келиб-кеца, асосийси белги пайтида ёзилган тасмадир. Шунинг учун ҳужум пайтида ишга тушириладиган ҳодиса ёзувчиси (эвент ресордер), ҳужумлар жуда сийрак бўлса эса тери остига жойлаштириладиган кичик монитор (имплантация қилинадиган лооп ресордер) қўлланиши мумкин. Қайси бири кераклигини ҳужумлар қанчалик тез-тез бўлишига қараб шифокор танлайди.

Қабулга олиб боринг:

• ҳужумлар кундалиги: вақти, давомийлиги, нима қилиб турганингиз, ҳамроҳ белгилар;
• ичадиган дорилар ва қўшимчалар рўйхати;
• аввалги ЭКГ ва бошқа текширув натижалари, агар бўлса.

Кўп сўраладиган саволлар

Суправентрикуляр тахикардия хавфли бўладими?

Бу саволга ҳамма учун битта жавоб йўқ: ҳужумлар турлича кечади. Кўкрак оғриғи, ҳансираш, бош айланиши ёки ҳушдан кетиш билан кечса, АФиб Маттерс зудлик билан тиббий ёрдам кераклигини ёзади. Бошқа ҳолларда ҳам сабабни шифокор аниқлаши керак: хавфли ёки хавфсизлигини фақат текширув кўрсатади.

Ҳужум ўзи тўхтаса ҳам шифокорга бориш керакми?

Ҳа, бу маъқул. Ҳужум ўтиб кетган бўлса ҳам, сабабини аниқлаш керак: асосий маълумот ҳужум пайтида ёзилган ЭКГдан олинади, пулсни санаш эса ритмни тасдиқлай олмайди. Шифокор кундалигингизга қараб, ритмни қандай ёзиб олишни ҳал қилади.

Биринчи марта шундай ҳужум бўлса, усулни ўзим синаб кўрсам бўладими?

Бу усулни фақат шифокор суправентрикуляр тахикардияни тасдиқлаб, ўргатгандан кейин қўлланг; кўкрак оғриғи ёки ҳушдан кетиш олди ҳолатида эса умуман қўлламанг. Аввал ҳужум нима эканини аниқлаш учун шифокорга мурожаат қилинг.

Кофе ва спиртли ичимлик ҳужумни қўзғаши мумкинми?

АФиб Маттерс спиртли ичимлик ва кофеинни юрак уришини сездирадиган мумкин бўлган қўзғатувчилар қаторида келтиради. Сизда улар рол ўйнашини ҳужумлар кундалиги кўрсатади: ҳужумдан олдин нима ичганингизни ҳам ёзиб боринг. Қандай чеклов кераклигини шифокор айтади.

Аблация ҳаммага таклиф қилинадими?

2019 йилги ЭСС йўриқномасига кўра, қайта кириш (ре-энтрй) механизмли ва кўпчилик ўчоқли (фокал) аритмияларда аблация хавф ва фойдаларни батафсил муҳокама қилгач, биринчи навбатда таклиф қилиниши керак. Бу ҳамма учун мажбурий дегани эмас: сизга мослигини шифокор текширув натижаларига қараб айтади.

Манбалар

• АФиб Маттерс: юрак уришини сезиш (ЭСС ва ЭҲРА беморлар саҳифаси)
• АСС: 2019 йилги ЭСС суправентрикуляр тахикардия йўриқномасининг асосий фикрлари
• АСЕП Нов: ўзгартирилган Валсалва усули ва РЕВЕРТ тадқиқоти

Бу умумий маълумот бўлиб, ташхис қўйиш ёки даволаш ўрнини босмайди. Шикоятларингиз бўлса, шифокорга мурожаат қилинг.