Yurak birdan tez urib, o‘zi to‘xtasa: bu nima va doimiy yechim bormi?

Yurak birdan tez urib ketib, birdan o‘zi to‘xtasa, bu supraventrikulyar taxikardiya (SVT) kabi aritmiyalarga xos bo‘lishi mumkin, lekin tashxisni faqat hujum paytida yozilgan EKG tasdiqlaydi. Maxsus kuchanish usuli (Valsalva) ba’zan hujumni to‘xtatadi, uni shifokordan o‘rganish kerak. Hujumlar takrorlansa, ablatsiya haqida shifokor bilan gaplashish mumkin: qaror xavf va foydani muhokama qilgach olinadi.

Yurak birdan tez urib, o‘zi to‘xtashi nimani bildiradi?

Yurak urishini sezish, ya’ni yurak odatdagidan kuchliroq, tezroq yoki notekis urayotgandek his qilish palpitatsiya deyiladi. ESC va EHRA bemorlar uchun tayyorlagan AFib Matters sahifasiga ko‘ra, bunday sezgi kelib-ketishi mumkin. Darsliklarda supraventrikulyar taxikardiya odatda hujum shaklida, birdan boshlanib birdan tugaydigan holat sifatida tasvirlanadi; buni shifokor tasdiqlaydi.

Ammo tez yurak urishining hammasi SVT emas. AFib Matters hayajon, infeksiya, kofein, qo‘shimcha (ektopik) urishlar va boshqa aritmiyalarni ham sabab sifatida sanaydi. Shuning uchun faqat sezgiga qarab tashxis qo‘yib bo‘lmaydi: qaysi ritm ekanini yurak yozuvi, ya’ni EKG ko‘rsatadi.

Hujum paytida nima qilish kerak?

Asosiy maqsad hujum bo‘layotgan vaqtda ritmni yozib olish yoki hech bo‘lmaganda hujum haqida aniq ma’lumot yig‘ishdir. Pulsni qo‘lda sanash notekislikni taxmin qildirishi mumkin, ammo AFib Matters ma’lumotiga ko‘ra, uni ishonchli tasdiqlay olmaydi, ayniqsa yurak tez urayotganda.

Hujum qachon boshlangani va tugagani, qancha davom etgani, nima qilib turganingiz va qanday sezgilar qo‘shilgani haqida yozib qo‘ying: shifokorga davomiylik, qo‘zg‘atuvchilar va hamroh belgilar kerak bo‘ladi. Imkon bo‘lsa, hujum paytida EKG olishni shifokordan so‘rang.

Shoshilinch yordam (103): kuchli ko‘krak og‘rig‘i, kuchli hansirash yoki hushdan ketish (yoki hushdan ketayotgandek bo‘lish) bilan kechgan hujumda kutib o‘tirmang, 103 ga qo‘ng‘iroq qiling. AFib Matters ham hansirash, bosh aylanishi, hushdan ketish yoki ko‘krak og‘rig‘i bilan kechgan tez hujumlar zudlik bilan tibbiy yordam talab qilishini yozadi.

O‘zgartirilgan Valsalva usuli hujumni to‘xtata oladimi?

Ba’zan to‘xtata oladi, lekin har doim emas. 2015 yilda Lancet jurnalida e’lon qilingan REVERT tadqiqotida (Appelboam va hamkasblari; ACEP Now sharhi asosida) o‘zgartirilgan Valsalva usuli sinalgan: kuchanish oxirida odam orqasiga yotadi va oyoqlari ko‘tariladi. Bir daqiqadan keyin ritm 43 % hollarda normaga qaytgan, standart usulda esa 17 % hollarda.

Uchta muhim izoh bor. Birinchidan, tadqiqotda bosimni o‘lchaydigan asbob (manometr) va sozlanadigan karavot ishlatilgan, shuning uchun uyda xuddi shunday natijaga ishonib bo‘lmaydi. Ikkinchidan, “birinchi tanlov” degan baho tadqiqot mualliflariniki, tasdiqlangan yo‘riqnoma darajasi emas. Uchinchidan, usul hammada ishlamaydi.

Bu usulni faqat shifokor supraventrikulyar taxikardiyani tasdiqlab, o‘rgatgandan keyin qo‘llang; ko‘krak og‘rig‘i yoki hushdan ketish oldi holatida esa umuman qo‘llamang.

Hujumlar takrorlansa, doimiy yechim bormi?

2019 yilgi ESC supraventrikulyar taxikardiya yo‘riqnomasiga (ACC qisqa bayoniga ko‘ra) muvofiq, qayta kirish (re-entry) mexanizmli va ko‘pchilik o‘choqli (fokal) aritmiyalarda xavf va foydani batafsil muhokama qilgach, birinchi navbatda ablatsiya taklif qilinishi kerak. Ablatsiya kateter yordamida o‘tkaziladigan protsedura. Qayta kirish va o‘choqli (fokal) shifokorlar ritm buzilishining turini farqlaydigan atamalar; sizda qaysi turi borligini tekshiruv ko‘rsatadi.

Yo‘riqnoma bo‘lmachadan boshlanadigan o‘choqli (fokal) taxikardiya takrorlansa ham, ayniqsa u to‘xtovsiz davom etsa yoki taxikardiyadan kelib chiqqan kardiomiopatiya (yurak mushagi kasalligi) bo‘lsa, ablatsiyani tavsiya qiladi. “Doimiy” degan so‘z bu yerda va’da emas: natija va xavflar har bir odamda boshqacha, qarorni siz shifokor bilan birga qabul qilasiz.

Tashxis qanday qo‘yiladi va qabulga nima olib borish kerak?

AFib Matters ma’lumotiga ko‘ra, dam olish holatidagi EKG doimiy bo‘lib turadigan yurak urishini aniqlay oladi, lekin hujum kelib-ketsa, asosiysi belgi paytida yozilgan tasmadir. Shuning uchun hujum paytida ishga tushiriladigan hodisa yozuvchisi (event recorder), hujumlar juda siyrak bo‘lsa esa teri ostiga joylashtiriladigan kichik monitor (implantatsiya qilinadigan loop recorder) qo‘llanishi mumkin. Qaysi biri kerakligini hujumlar qanchalik tez-tez bo‘lishiga qarab shifokor tanlaydi.

Qabulga olib boring:

• hujumlar kundaligi: vaqti, davomiyligi, nima qilib turganingiz, hamroh belgilar;
• ichadigan dorilar va qo‘shimchalar ro‘yxati;
• avvalgi EKG va boshqa tekshiruv natijalari, agar bo‘lsa.

Ko‘p so‘raladigan savollar

Supraventrikulyar taxikardiya xavfli bo‘ladimi?

Bu savolga hamma uchun bitta javob yo‘q: hujumlar turlicha kechadi. Ko‘krak og‘rig‘i, hansirash, bosh aylanishi yoki hushdan ketish bilan kechsa, AFib Matters zudlik bilan tibbiy yordam kerakligini yozadi. Boshqa hollarda ham sababni shifokor aniqlashi kerak: xavfli yoki xavfsizligini faqat tekshiruv ko‘rsatadi.

Hujum o‘zi to‘xtasa ham shifokorga borish kerakmi?

Ha, bu ma’qul. Hujum o‘tib ketgan bo‘lsa ham, sababini aniqlash kerak: asosiy ma’lumot hujum paytida yozilgan EKGdan olinadi, pulsni sanash esa ritmni tasdiqlay olmaydi. Shifokor kundaligingizga qarab, ritmni qanday yozib olishni hal qiladi.

Birinchi marta shunday hujum bo‘lsa, usulni o‘zim sinab ko‘rsam bo‘ladimi?

Bu usulni faqat shifokor supraventrikulyar taxikardiyani tasdiqlab, o‘rgatgandan keyin qo‘llang; ko‘krak og‘rig‘i yoki hushdan ketish oldi holatida esa umuman qo‘llamang. Avval hujum nima ekanini aniqlash uchun shifokorga murojaat qiling.

Kofe va spirtli ichimlik hujumni qo‘zg‘ashi mumkinmi?

AFib Matters spirtli ichimlik va kofeinni yurak urishini sezdiradigan mumkin bo‘lgan qo‘zg‘atuvchilar qatorida keltiradi. Sizda ular rol o‘ynashini hujumlar kundaligi ko‘rsatadi: hujumdan oldin nima ichganingizni ham yozib boring. Qanday cheklov kerakligini shifokor aytadi.

Ablatsiya hammaga taklif qilinadimi?

2019 yilgi ESC yo‘riqnomasiga ko‘ra, qayta kirish (re-entry) mexanizmli va ko‘pchilik o‘choqli (fokal) aritmiyalarda ablatsiya xavf va foydalarni batafsil muhokama qilgach, birinchi navbatda taklif qilinishi kerak. Bu hamma uchun majburiy degani emas: sizga mosligini shifokor tekshiruv natijalariga qarab aytadi.

Manbalar

• AFib Matters: yurak urishini sezish (ESC va EHRA bemorlar sahifasi)
• ACC: 2019 yilgi ESC supraventrikulyar taxikardiya yo‘riqnomasining asosiy fikrlari
• ACEP Now: o‘zgartirilgan Valsalva usuli va REVERT tadqiqoti

Bu umumiy ma’lumot bo‘lib, tashxis qo‘yish yoki davolash o‘rnini bosmaydi. Shikoyatlaringiz bo‘lsa, shifokorga murojaat qiling.