Yurak notekis urib, to‘xtab qolgandek bo‘lsa: bu nima va tekshiruv kerakmi?

Yurak notekis urishi yoki "to‘xtab qolgandek" sezilishining sabablaridan biri qo‘shimcha (ektopik) urishlar, ya’ni ekstrasistoliyadir. Ular ko‘pincha zararsiz bo‘ladi, lekin buni faqat tekshiruv aniqlaydi. Eng muhimi alomat paytida olingan EKG: ritmni aynan hujum paytida ko‘rish kerak. Bosh aylanishi, ko‘krak og‘rig‘i, nafas qisishi yoki hushdan ketish qo‘shilsa, kutmang.

Yurak notekis urishi yoki "to‘xtab qolgandek" bo‘lishi qanday seziladi?

AFib Matters (ESC va EHRA bemorlar uchun tayyorlagan sayt) palpitatsiyani, ya’ni yurak urishini sezishni shunday ta’riflaydi: yurak kuchliroq yoki tezroq urishi, notekis bo‘lishi, urishlar o‘tib ketgan, "tushib qolgan" yoki tekis emasdek tuyulishi mumkin. Kamroq hollarda juda tez "pirpirash" seziladi. Bunday hujumlar kelib-ketishi mumkin. Sezgi qanchalik aniq bo‘lmasin, u tashxis emas.

Ekstrasistoliya nima va u xavflimi?

Ekstrasistoliya muddatidan oldin keladigan qo‘shimcha (ektopik) urishlardir. AFib Matters bunday urishlarni yurak urishini sezish sabablari qatorida ko‘rsatadi. Qorinchalardan chiqadigan qo‘shimcha urishlar qorincha ekstrasistolalari (PVC) deyiladi. Qo‘shimcha urishlar ko‘pincha zararsiz bo‘ladi, lekin sizda aynan shundayligini faqat tekshiruv aytadi.

Notekis urishning boshqa sabablari bormi?

Ha. AFib Matters sabablar qatorida oddiy holatlarni (mashq, hayajon yoki infeksiyadan keyin yurak urishini sezish), xavotir, kofein va yurakka bog‘liq bo‘lmagan boshqa holatlarni, shuningdek boshqa aritmiyalarni ko‘rsatadi. Spirtli ichimlik va kofein qo‘zg‘atuvchi bo‘lishi mumkin.

Bo‘lmachalar fibrillyatsiyasida ritm "butunlay tartibsiz" bo‘ladi (AFib Matters ifodasi: irregularly irregular), hujumlar esa kelib-ketishi mumkin. Pulsni ushlab ko‘rish tartibsizlikni taxmin qildirishi mumkin, lekin uni ishonchli tasdiqlay olmaydi, ayniqsa yurak tez urganda. Shuning uchun sababni sezgiga qarab emas, EKG bilan aniqlash kerak.

Qachon shifokorga borish yoki 103 ga qo‘ng‘iroq qilish kerak?

AFib Matters ma’lumotiga ko‘ra, shifokorga ko‘rinish ayniqsa bosh aylanishi, ko‘krak og‘rig‘i yoki nafas qisishi bilan birga kelganda kerak. Tez, kundalik hayotga xalaqit beradigan epizodlar, shuningdek nafas qisishi, bosh aylanishi, hushdan ketish yoki ko‘krak og‘rig‘i bilan kechadigan epizodlar zudlik bilan tibbiy yordamni talab qiladi.

Shoshilinch yordam (103): notekis urish kuchli ko‘krak og‘rig‘i, kuchli nafas qisishi yoki hushdan ketish bilan birga bo‘lsa, kutib o‘tirmang va 103 ga qo‘ng‘iroq qiling.

Qabulga tayyorlanish uchun alomatlar kundaligini yuriting: qancha davom etdi, nima qo‘zg‘atdi, yana nima sezildi. Alomatlar zararsizdek tuyulsa ham, takrorlansa, rejali tekshiruvdan o‘ting.

Qanday tekshiruvlar kerak bo‘lishi mumkin?

AFib Matters ko‘rsatishicha, yurak doimiy notekis ursa, tinch holatdagi EKG tashxisga yordam beradi. Hujum kelib-ketsa, asosiysi alomat paytida olingan tasma. BC Guidelines yo‘riqnomasiga ko‘ra, usul alomatlar qanchalik tez-tez bo‘lishiga bog‘liq:

• deyarli har kuni bo‘lsa, 24–48 soatlik Holter monitoring;
• kamroq va oldindan bilib bo‘lmasa, taxminan bir oygacha alomat paytida yoqiladigan tashqi hodisa yozuvchisi;
• oyiga bir martadan kam bo‘lsa, teri ostiga joylanadigan kichik loop-rekorder, taxminan 3 yilgacha, bu invaziv usul.

Yo‘riqnoma alomatlar kam bo‘lganda Holterni takrorlash foyda bermasligi mumkinligini ham qayd etadi. Qaysi usul kerakligini shifokor hal qiladi.

Ekstrasistoliyaga nima qilinadi?

Davolash kerakmi va qaysi usul, buni qo‘shimcha urishlar qayerdan chiqishiga, alomat berishiga va sonining ko‘pligiga qarab shifokor hal qiladi. 2022 yilgi ESC yo‘riqnomasining ACC qisqacha bayoniga ko‘ra:

• o‘ng qorincha chiqish yo‘lidan yoki chap qorinchadagi o‘tkazuvchi tolalardan chiqadigan alomatli qo‘shimcha urishlarda birinchi tanlov sifatida kateter ablatsiyasi tavsiya etiladi;
• boshqa joylardan chiqib, alomat bersa, beta-blokatorlar yoki dihidropiridin bo‘lmagan kalsiy kanali blokatorlari qo‘llanishi mumkin; ba’zan flekainid yoki ablatsiya ham ko‘rib chiqiladi.

Qo‘shimcha urishlar juda ko‘p bo‘lsa, ya’ni umumiy urishlarning 10 % va undan ko‘pini tashkil etsa, va yurakning qisqarish kuchi (ejeksiya fraksiyasi) sababsiz pasaygan bo‘lsa, yo‘riqnoma bu pasayish aynan qo‘shimcha urishlardan bo‘lishi mumkinligini hisobga olishni va yurak MRT tekshiruvini ko‘rib chiqishni tavsiya qiladi. Kardiomiopatiya tez-tez uchraydigan, asosan bir xil shakldagi (monomorf) qo‘shimcha urishlardan kelib chiqqan bo‘lishi ehtimoli yuqori bo‘lsa, ablatsiya tavsiya etiladi. Dori yoki muolajani o‘zingiz tanlamang.

Ko‘p so‘raladigan savollar

Ekstrasistoliya xavfli emasmi?

Ko‘pincha zararsiz bo‘ladi, lekin buni faqat tekshiruv aniqlaydi. Qo‘shimcha urishlar umumiy urishlarning 10 % va undan ko‘pini tashkil etsa va shu bilan birga yurakning qisqarish kuchi sababsiz pasaygan bo‘lsa, yo‘riqnoma qo‘shimcha tekshiruvni, masalan yurak MRT tekshiruvini, ko‘rib chiqishni aytadi. Sizning holatingizni shifokor baholaydi.

Yurak "to‘xtab qolgandek" bo‘lsa, haqiqatan to‘xtaydimi?

AFib Matters bunday sezgini urishlar "o‘tib ketgan" yoki "tushib qolgan"dek tuyulishi deb ta’riflaydi. Ritmda aslida nima bo‘lganini faqat alomat paytida olingan EKG ko‘rsatadi. Hushdan ketish bo‘lsa, kutmang va 103 ga qo‘ng‘iroq qiling, bosh aylanishi bo‘lsa zudlik bilan shifokorga murojaat qiling.

Kofe va spirtli ichimlik notekis urishga sabab bo‘lishi mumkinmi?

AFib Matters spirtli ichimlik va kofeinni yurak urishini sezishning mumkin bo‘lgan qo‘zg‘atuvchilari sifatida ko‘rsatadi. Ichganingizni kundalikka yozib borsangiz, bog‘liqlikni shifokor bilan birga ko‘rish oson. Xavfsiz miqdorni shifokor bilan muhokama qiling.

Holter bir marta normal chiqsa, nima qilish kerak?

BC Guidelines yo‘riqnomasiga ko‘ra, alomatlar kam bo‘lsa, Holterni takrorlash foyda bermasligi mumkin. Bunday hollarda uzoqroq yozuv usuli, ya’ni hodisa yozuvchisi yoki loop-rekorder ko‘rib chiqiladi. Qaror shifokorda.

Smart soat notekis ritm haqida xabar bersa, nima qilish kerak?

EHRA 2022 yilgi amaliy qo‘llanmasiga ko‘ra, g‘ayrioddiy ko‘rsatkich tashxis emas: uni EKG tasdiqlashi va shifokor ko‘rib chiqishi shart. Xabarni shifokorga ko‘rsating, tibbiy sababsiz esa ritmni doimiy kuzatib turmang.

Manbalar

• AFib Matters, ESC/EHRA: palpitatsiya (yurak urishini sezish) haqida
• ACC: 2022 yilgi ESC qorincha aritmiyalari yo‘riqnomasining asosiy fikrlari
• BC Guidelines: ambulator EKG monitoringi
• EHRA amaliy qo‘llanmasi, Svennberg va boshq., Europace 2022

Bu umumiy ma’lumot bo‘lib, tashxis qo‘yish yoki davolash o‘rnini bosmaydi. Shikoyatlaringiz bo‘lsa, shifokorga murojaat qiling.