Sekin yurak urishi: bradikardiya xavflimi va stimulyator qachon kerak?

Sekin yurak urishi (bradikardiya) — tinch holatda pulsning daqiqasiga 60 dan past bo‘lishi. Bu uyqu paytida yoki juda chiniqqan odamlarda me’yor bo‘lishi mumkin, shuning uchun faqat raqamga qarab xulosa chiqarib bo‘lmaydi. Yurak stimulyatori hammaga kerak emas: 2021 yilgi ESC/EHRA yo‘riqnomasiga ko‘ra, qarorni shifokor va bemor tekshiruv natijalariga qarab birga qabul qiladi. Hushdan ketish bo‘lsa, 103 ga qo‘ng‘iroq qiling; bosh aylanishi bo‘lsa, shifokorga boring.

Sekin puls qachon me’yor bo‘lishi mumkin?

Tinch holatda yurak urishi daqiqasiga 60 dan past bo‘lsa, bu bradikardiya deyiladi. Uyqu paytida yoki juda chiniqqan odamlarda bunday puls me’yor bo‘lishi mumkin. Shuning uchun faqat raqamga qarab tashvishlanmang: shifokor uni sizning his-tuyg‘ularingiz va tekshiruv natijalari bilan birga baholaydi.

ESC va EHRA ning AFib Matters saytida yurak ritmi bilan bog‘liq shikoyatlar bosh aylanishi, ko‘krak og‘rig‘i yoki nafas qisilishi bilan birga kelsa, shifokorga ko‘rinish tavsiya etiladi. Sekin puls bilan shunday belgilar bo‘lsa, shifokorga borishni kechiktirmang.

Sekin pulsda qanday tekshiruvlar o‘tkaziladi?

2021 yilgi ESC/EHRA yo‘riqnomasining ACC bayoniga ko‘ra, bradikardiya gumon qilinganda tekshiruv bosqichma-bosqich o‘tadi:

• shifokor sizdan diqqat bilan so‘rab-surishtiradi va ko‘rik o‘tkazadi;
• alomatlar bo‘lsa, yurakni tasvirga olish tekshiruvlari: yurak tuzilishi, chap qorincha ishi va tuzatish mumkin bo‘lgan sabablar ko‘riladi;
• alomatlar zo‘riqish paytida yoki undan darhol keyin paydo bo‘lsa, zo‘riqish sinovi o‘tkaziladi;
• uyquda nafas to‘xtashi (apnoe) belgilari bo‘lsa yoki uyqu paytida juda sekin puls yoxud yuqori darajali atrioventrikulyar (AV) blokada aniqlansa, apnoe tekshiriladi;
• kamdan-kam bo‘ladigan, sababi noma’lum hushdan ketishda implantatsiya qilinadigan loop-rekorder qo‘llanishi mumkin.

Bu ro‘yxat har bir odamga to‘liq kerak degani emas: nimani tanlashni shifokor hal qiladi.

Sekin puls vaqti-vaqti bilan bo‘lsa, uni qanday yozib olish mumkin?

AFib Matters ma’lumotiga ko‘ra, pulsni qo‘l bilan tekshirish ritm buzilishini taxmin qilishga yordam beradi, lekin uni ishonchli tasdiqlay olmaydi. Asosiysi — simptomlar paytida olingan EKG.

Qaysi usul tanlanishi simptomlar qanchalik tez-tez bo‘lishiga bog‘liq. Britaniya Kolumbiyasi (Kanada) ambulator EKG kuzatuvi qo‘llanmasiga ko‘ra:

• simptomlar ko‘pchilik kunlarda bo‘lsa, 24–48 soatlik Holter monitoring;
• kamroq va oldindan aytib bo‘lmaydigan simptomlarda tashqi hodisa (event) yoki loop-rekorder (taxminan bir oygacha);
• oyda bir martadan ham kam simptomlarda implantatsiya qilinadigan loop-rekorder (taxminan 3 yilgacha; bu invaziv usul).

Simptomlar kam bo‘lsa, Holterni takrorlash foyda bermasligi mumkin. Hodisa monitoringi o‘zboshimchalik bilan bir oy bilan cheklansa, aritmiya o‘tkazib yuborilishi ham mumkin.

Yurak stimulyatori qachon kerak bo‘ladi?

Bradikardiya aniqlangan har bir odamga yurak stimulyatori kerak emas. 2021 yilgi ESC/EHRA yo‘riqnomasining ACC bayoniga ko‘ra, masalan, alomatsiz tug‘ma yurak blokadasi xavf belgilari bo‘lmasa, stimulyator talab qilmasligi mumkin.

Qaror birgalikda qabul qilinadi: dalillar, sizning individual xavf va foydangiz, xohish-istaklaringiz va davolash maqsadlari hisobga olinadi. Og‘ir takroriy hushdan ketishda ikki kamerali stimulyatsiya 40 yoshdan katta, pauzalari qayd etilgan ayrim bemorlarda takrorlanishni kamaytirishi mumkin; bradikardiya yoki blokada sababli hushdan ketishda qaror boshqacha va uni mutaxassis qabul qiladi. Aniq mezonlarni shifokor sizning holatingiz bo‘yicha baholaydi.

Stimulyator bilan yashash haqida nimani bilish kerak?

Yo‘riqnomaga ko‘ra, stimulyatorni almashtirish yoki yangilash (upgrade) amaliyotlarida infeksiya xavfi yuqoriroq. Vena orqali yo‘l bo‘lmasa yoki infeksiya xavfi yuqori bo‘lsa, elektrodsiz (leadless) stimulyator ko‘rib chiqilishi mumkin. Qaysi variant sizga to‘g‘ri kelishini shifokor hal qiladi.

Bu maqola amaliyot tafsilotlari, batareya xizmat muddati, MRT va avtomobil haydash qoidalari haqida ma’lumot bermaydi. Bu savollarni davolovchi shifokor yoki aritmolog bilan muhokama qiling. Qurilma o‘rnatilgan odamlar uchun EHRA ning myrhythmdevice.org nomli bemorlar sayti ham bor.

Qachon shoshilinch yordam kerak va shifokorga qanday tayyorlanish kerak?

AFib Matters ma’lumotiga ko‘ra, yurak ritmi bilan bog‘liq epizodlar nafas qisilishi, bosh aylanishi, hushdan ketish yoki ko‘krak og‘rig‘i bilan kechsa, tezkor tibbiy yordam talab qilinadi.

Shoshilinch yordam (103): kuchli ko‘krak og‘rig‘i, kuchli nafas qisilishi yoki hushdan ketish bo‘lsa — kutib o‘tirmang, 103 ga qo‘ng‘iroq qiling.

Shifokorga borishdan oldin simptomlar kundaligini yuriting: davomiyligi, qo‘zg‘atuvchilar va hamroh belgilar. Shifokorga nimani so‘rash mumkin:

• Mening sekin pulsim nimadan?
• Qaysi tekshiruvlar o‘tkazildi va yana nima kerak?
• Stimulyatorga ehtiyoj bormi yoki boshqa yo‘l bormi?

Ko‘p so‘raladigan savollar

Puls daqiqasiga 60 dan past bo‘lsa, bu kasallikmi?

Tinch holatda 60 dan past puls bradikardiya deyiladi, lekin u uyqu paytida yoki juda chiniqqan odamlarda me’yor bo‘lishi mumkin. Shifokor pulsni alomatlaringiz va tekshiruv natijalari bilan birga baholaydi.

Bradikardiya bor har bir odamga stimulyator o‘rnatiladimi?

Yo‘q. 2021 yilgi ESC/EHRA yo‘riqnomasining ACC bayoniga ko‘ra, stimulyator hammaga kerak emas: masalan, xavf belgilari bo‘lmagan alomatsiz tug‘ma yurak blokadasida u talab qilinmasligi mumkin. Qaror tekshiruv natijalariga qarab qabul qilinadi.

Stimulyator haqidagi qaror qanday qabul qilinadi?

Yo‘riqnomaga ko‘ra, qaror shifokor va bemor birgalikda qabul qilinadi: dalillar, individual xavf va foyda, bemorning xohishi hamda davolash maqsadlari hisobga olinadi. Savollaringiz bo‘lsa, qaror qabul qilinishidan oldin shifokorga ochiq ayting.

Elektrodsiz (leadless) stimulyator nima?

Yo‘riqnomaga ko‘ra, elektrodsiz (leadless) stimulyator vena orqali yo‘l bo‘lmasa yoki infeksiya xavfi yuqori bo‘lsa, tanlangan hollarda ko‘rib chiqilishi mumkin. U hammaga mos kelmaydi: tanlovni mutaxassis qiladi.

Stimulyator bilan yashash haqida qayerdan ma’lumot olish mumkin?

Qurilma o‘rnatilgan odamlar uchun EHRA ning myrhythmdevice.org nomli bemorlar sayti bor. Batareya, MRT va avtomobil haydash kabi savollar bu maqolada ko‘rib chiqilmagan, shuning uchun ularni davolovchi shifokor yoki aritmolog bilan muhokama qiling.

Manbalar

• ACC: 2021 ESC/EHRA yurak stimulyatsiyasi yo‘riqnomasi
• myrhythmdevice.org: EHRA bemorlar sayti (stimulyator va ICD)
• AFib Matters (ESC/EHRA)
• BC Guidelines: ambulator EKG kuzatuvi

Bu umumiy ma’lumot bo‘lib, tashxis qo‘yish yoki davolash o‘rnini bosmaydi. Shikoyatlaringiz bo‘lsa, shifokorga murojaat qiling.